Toshkent ko‘chalarida yorqin yubka kiygan maymunchani tasmada olib yurgan buvi ijtimoiy tarmoqlarda tez-tez paydo bo‘lmoqda. Ba’zilar bu ekzotik uy hayvoniga qoyil qolsa, boshqalar haqli savol berishadi: yovvoyi hayvonni uyda saqlash va shahar bo‘ylab sayr qilish qanchalik qonuniy?
Podrobno.uz muxbiri huquq himoyachisi va jamoat arbobi Yelena Babenkodan izoh so‘radi. U hayvonlarni saqlashning huquqiy va axloqiy jihatlarini muntazam yoritib boradi. Ekspertning ta’kidlashicha, bunday hikoyalar ortida tashqi ekzotika ortida huquqiy kontekst yashiringan. Avvalo, hayvonning turini, uning egasida qanday paydo bo‘lganini va shahar sharoitida sayr qilish uchun qonuniy asoslar mavjudligini aniqlash zarur.
E’lon qilingan videoyozuvga ko‘ra, sayrga macaque turkumiga mansub primat olib chiqilgan. Demak, bu maxsus saqlash rejimini talab qiladigan yovvoyi hayvon. Huquqiy baza aniq: “Aholi punktlarida yovvoyi hayvonlarni saqlash qoidalari”ga (Adliya vazirligida 2012-yil 21-iyunda 2373-son bilan ro‘yxatga olingan) ko‘ra, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi qo‘mitasining maxsus ruxsatisiz ularni saqlash taqiqlanadi. Qonun bunday turlarni asosan hayvonot bog‘lari yoki ixtisoslashgan pitomniklarda xavfsizlik shartlari va to‘liq hujjatlar bilan saqlashga yo‘l qo‘yadi.
“Yovvoyi hayvon it yoki mushukka o‘xshamaydi. Uning qo‘lga o‘rgatilgani va odam yonida xotirjam turishi uni uy hayvoniga aylantirmaydi”, — dedi Yelena Babenko. Huquq himoyachisi huquqiy normalardan tashqari axloqiy muammoga ham e’tibor qaratadi. Yovvoyi turlarning asirlikda bo‘lishi maxsus muhit yaratishni talab qiladi, egasining javobgarligi nafaqat o‘tkinchilar xavfsizligini, balki hayvonning jismoniy holatini ham qamrab oladi.
“Qonun bu yerda birinchi navbatda hayvonlarning o‘zlari farovonligi, bioxilma-xillikni saqlash va odamlar xavfsizligi uchun kerak. Shuning uchun g‘alati uy hayvoniga qoyil qolishdan oldin, uning qayerdan kelganini va qanday asosda saqlanayotganini aniqlash kerak”, — deya xulosa qildi ekspert. Uning so‘zlariga ko‘ra, amaldagi qoidalar yovvoyi tabiatni “tirik o‘yinchoq”larga aylanishining oldini olishga qaratilgan.
Ekologik inspeksiya va huquqni muhofaza qilish organlaridan bu holat yuzasidan rasmiy izoh hozircha yo‘q. Huquqiy va axloqiy jihatlardan tashqari, hayot uchun xavf omili ham muhim. Yovvoyi primatlarni uy sharoitida saqlash ko‘pincha xavfsizdek tuyuladi, ammo oddiy ehtiyot choralariga rioya qilmaslik bir necha bor fojiali oqibatlarga olib kelgan.
Joriy yilning iyul oyida Adigeyada dahshatli voqea yuz berdi: ozodlikka chiqqan primat 84 yoshli ayolni o‘limiga sabab bo‘ldi va uning 39 yoshli nabirasini og‘ir yaraladi. Tergov aniqlaganidek, oddiy dala hovli hududida oila noqonuniy pitomnik tashkil etib, asirlikda o‘nta maymun saqlagan. Fojia oddiy oziqlantirish paytida sodir bo‘lgan: pensioner volyerni ochgan, shundan so‘ng g‘azablangan hayvon tashqariga otilib, odamlarga tajovuzkorona hujum qilgan. Ayol olgan jarohatlar hayot bilan mos kelmagan. Odam o‘limi fakti bo‘yicha huquqni muhofaza qilish organlari beparvolikdan o‘limga sabab bo‘lish moddasi bo‘yicha jinoyat ishi qo‘zg‘atgan.
Ijtimoiy tarmoqlarda primat bilan sayr videolari bir necha oydan beri paydo bo‘layotganiga qaramay, Toshkent ekologik inspeksiyasi va huquqni muhofaza qilish organlari tomonidan rasmiy munosabat hali ham yo‘q.
Source: podrobno.uz