Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

O‘zbekistonda 2026-yilning 1-yanvaridan 1-oktabriga qadar bank kartalari va elektron hamyonlar bilan bog‘liq firibgarlik holatlari bo‘yicha minglab murojaat ro‘yxatga olindi. Markaziy bankning Cardblock tizimi orqali kelib tushgan murojaatlar tahliliga ko‘ra, umumiy zarar 278,3 mlrd so‘mga yetdi. Firibgarlar asosan zararli dasturlar o‘rnatish, Telegram akkauntlarini buzish, shubhali daromad va’dalari va onlayn xaridlar paytida aldash usullaridan foydalangan. Tahlil aholini moliyaviy himoya qilish va banklarning xavfsizlik choralarini kuchaytirish uchun muhim signal bo‘ldi.

Asosiy faktlar: 2026-yilning to‘qqiz oyida firibgarlikdan ko‘rilgan umumiy zarar 278,3 mlrd so‘mni tashkil etdi, shundan 113,1 mlrd so‘mi operativ choralar bilan bloklandi. Eng katta yo‘nalish zararli dasturlar bo‘lib, 18,8 ming holatda 79,3 mlrd so‘m zarar qayd etildi; qo‘shimcha ravishda 11,5 mingga yaqin noaniq yechib olish holati 98,1 mlrd so‘m zarar keltirdi.

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda naqd pulsiz to‘lovlar, mobil banking va elektron hamyonlardan foydalanish tez sur’atda kengaymoqda. Bu qulayliklar bilan birga kiberfiribgarlik xatarlarini ham oshiradi: fuqarolar mobil qurilmalarga ilova o‘rnatganda, shaxsiy ma’lumotlarini uchinchi shaxslarga berganda yoki onlayn sotuvchilarga ishonganda zarar ko‘rishi mumkin. Markaziy bankning Cardblock tizimi murojaatlarni markazlashtirilgan holda qayd etish va tahlil qilish orqali eng ko‘p uchraydigan sxemalarni aniqlashga imkon beradi. Bu ma’lumotlar banklar, huquqni muhofaza qilish organlari va aholi uchun ogohlantiruvchi asos bo‘lib xizmat qiladi.

Tahlilda telefon orqali aldash bo‘yicha 611 holat qayd etilib, fuqarolar o‘zlarini bank yoki boshqa tashkilot xodimi deb tanishtirgan firibgarlar ko‘rsatmalarini bajargan; zarar 27,7 mlrd so‘mga yetgan. Telegram akkauntlarini buzish bilan bog‘liq 2,8 mingdan ortiq holatda qariyb 21,9 mlrd so‘m o‘g‘irlangan. Bundan tashqari, treyderlikda tez daromad, moliyaviy piramidalar, onlayn xaridlar va boshqa shaxs nomiga kredit rasmiylashtirish kabi sxemalar uchragan. Onlayn o‘yinlarda to‘lov bilan bog‘liq 272 holat qayd etilib, zarar taxminan 900 mln so‘mni tashkil qilgan.

Alohida e’tibor talab qiladigan holat — fuqarolarning banklar tomonidan avtomatik yechib olingan mablag‘larni firibgarlik deb hisoblab, ichki ishlar organlariga bergan murojaatlari. Bunday 2,7 ming murojaat bo‘yicha tekshiruv pul mablag‘lari muddati o‘tgan kredit qarzdorligini qoplash uchun avtomatik yechilganini ko‘rsatdi; umumiy summa 7,6 mlrd so‘mni tashkil etgan. Bu holat aholining moliyaviy xabardorligi va bank bildirishnomalarini sinchkovlik bilan tekshirish zarurligini ko‘rsatadi.

Markaziy bank firibgarlikdan himoyalanish uchun noma’lum manbalardan APK-fayllarni yuklab olmaslikni, bank kartasi ma’lumotlari va tasdiqlash kodlarini begonalarga bermaslikni, tez boyish yoki kiritilgan mablag‘ni bir necha barobar oshirish va’dalariga ishonmaslikni tavsiya qiladi. Telegramda ikki bosqichli autentifikatsiyani yoqish va onlayn xaridlarda sotuvchilarni sinchkovlik bilan tekshirish ham muhim. Avvalroq Samarqandda DPS xodimi nomidan soxta Telegram akkaunt yaratib, avtomobilchilardan jarima to‘lash bahonasida pul olgan voyaga yetmagan shaxs aniqlangan edi. Bu misol firibgarlikning yangi shakllari kundalik hayotda qanday namoyon bo‘layotganini ko‘rsatadi.

Source: podrobno.uz