Xalqaro siyosatda mamlakatning qaysi platformalarda o‘tirishi, uning aytgan so‘zlaridan kam ahamiyatli emas. O‘nlab yillar davomida Somali asosan global xavfsizlik muhokamalarining mavzusi bo‘lib kelgan, ammo bugun bu holat o‘zgarib, ramziy og‘irlik va amaliy oqibatlarga ega bo‘lmoqda.
Somalining Afrika Ittifoqi Tinchlik va Xavfsizlik Kengashiga (AU PSC) saylanishi, Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashidagi (UNSC) a’zoligi bilan birgalikda, uning diplomatik traektoriyasida burilish nuqtasini belgilaydi. Uzoq vaqt davomida Somali faqat dunyoning eng nufuzli xavfsizlik forumlarida muhokama qilinardi, endi esa u kun tartibini shakllantirmoqda.
Bu o‘zgarish protsessual yutuqdan ko‘ra ko‘proq narsani anglatadi. Bu Somali diplomatik va xavfsizlik institutlarining etukligini, o‘nlab yillar davom etgan mojaro va davlat zaifligidan so‘ng xalqaro ishonchning tiklanishini ko‘rsatadi.
So‘nggi o‘ttiz yil davomida Somalining xavfsizligiga ta’sir qiluvchi qarorlar ko‘pincha Somali ovozi yo‘q yoki chetda qolgan xonalarda qabul qilingan. Tashqi aktyorlar intervensiya strategiyalari, sanksiyalar rejimlari, tinchlikparvarlik mandatlari va gumanitar javob choralarini muhokama qilgan, Somali esa ichki beqarorlik bilan kurashgan.
UNSC va AU PSCga a’zolik bu dinamikani tubdan o‘zgartiradi. Bu organlar ramziy emas; ular majburiy qarorlar qabul qiladi, rezolyutsiyalarni qabul qiladi, tinchlikparvarlik operatsiyalariga ruxsat beradi va xalqaro huquqiy asoslarni shakllantiradi. Somali uchun bu oddiy narsadek tuyulishi mumkin, ammo uning ta’siri chuqur. Somali endi o‘z xavfsizligi va rivojlanishiga ta’sir qiluvchi siyosatlarni belgilash jarayonining bir qismidir.
Bu ishtirok davlat qurilishini bir necha jihatdan mustahkamlaydi: Somali tashqi siyosat apparatidagi institutsional salohiyatni kuchaytiradi, ko‘p tomonlama normalar bilan shug‘ullanish orqali shaffoflik va javobgarlikni oshiradi hamda Somalini xalqaro huquqiy va diplomatik standartlarga yaqinlashtiradi.
Somali xalqaro qarorlarni qabul qiluvchidan ularga hissa qo‘shuvchiga aylanmoqda. Ushbu kengashlardagi roli o‘z chegaralaridan tashqarida ham vakillik ahamiyatiga ega. UNSC va AU PSC a’zosi sifatida Somali noyob diplomatik mavqega ega bo‘ldi: u bir vaqtning o‘zida Afrika qit’asi, arab va musulmon dunyosi hamda eng kam rivojlangan davlatlar manfaatlarini ifodalaydi.
Prezident Hasan Shayx Mahmudning 2022-yildagi “O‘zi bilan tinch, dunyo bilan tinch Somali” siyosiy manifesti ushbu so‘nggi a’zoliklarda o‘z aksini topmoqda. Bu qarash samarali ekanligini isbotlamoqda, chunki Somalining global tinchlik qarorlarida ishtiroki uning tashqi aloqalari va ichki barqarorlik harakatlari o‘rtasidagi o‘sib borayotgan uyg‘unlikni namoyish etadi.
2026 yil noyob imkoniyatlarning uyg‘unlashuvini anglatadi. Somalining AU PSC va UNSCda bir vaqtning o‘zida mavjudligi uning so‘nggi tarixida misli ko‘rilmagan diplomatik platformani ta’minlaydi. Bu ikki tomonlama rol unga mintaqaviy va global xavfsizlik tizimlari o‘rtasida ko‘prik vazifasini o‘tash imkonini beradi.
Katta ta’sir katta mas’uliyatni talab qiladi. Ushbu kengashlarga a’zolik izchillik va xalqaro normalarga rioya qilishni talab qiladi. Somali hozir bu murakkab diplomatik manzaralarni boshqarishga, milliy manfaatlarni global xavfsizlik majburiyatlari bilan muvozanatlashga tayyor.
Bir vaqtlar global qaror qabul qilishning chekkasida turgan mamlakat uchun bu o‘zgarish tarixiy va umidbaxshdir. Bu izolyatsiyadan hamkorlikka, ta’sir ob’ektidan natijalarni shakllantiruvchiga o‘tishni anglatadi. Yosh Somali avlodlari uchun bu diplomatik yutuqlar boshqa hikoyani taklif qiladi: g‘urur, ishonchni tiklash va kelajakka ishonchni qayta qurish.
Source: www.aljazeera.com