Yil boshida "nihilst pingvin" virusli videosi tarqaldi. 2007-yilda suratga olingan hujjatli filmdan olingan kadrda pingvin o‘z koloniyasini tark etib, cheksiz muzliklar bo‘ylab yolg‘iz ketadi – biologik nuqtai nazardan bu g‘ayrioddiy xatti-harakat. Sahna turli talqinlarga ochiq tragikomik allegoriyani ifodalaydi.
Memlar onlayn madaniyatning doimiy qismiga aylangan va siyosiy nutqda muhim rol o‘ynaydi. Bu tendensiya, ayniqsa, AQShda yaqqol ko‘rinadi, u yerda 2016-yildan beri memlar saylovlarga ta’sir ko‘rsatib, kundalik hayotga singib ketgan.
"Memokratiya" kitobi muallifi, madaniyatshunos Volfgang Ullrich bu rivojlanishni xavotirli deb ataydi. Uning so‘zlariga ko‘ra, "ekstremal, tajovuzkor, ko‘pincha haqoratli ijtimoiy tarmoq kontenti, ayniqsa memlar" siyosiy munozaralarga ta’sir qiladi, natijada odamlar bir-biri bilan kamroq bahslashadi.
"Har bir tomon o‘z tarafdorlarini kulgili, ko‘pincha kinik va g‘arazli tasvirlar va izohlar bilan safarbar qilishga harakat qiladi", deydi Ullrich. Uning fikricha, siyosat ham memlarga o‘xshab bormoqda – "ya’ni ular iloji boricha shovqinli va provokatsion qilib moslashtirilgan, go‘yo maqsad dalillar keltirish emas, balki zarbli iboralar aytish bo‘lgandek".
AQSh prezidenti Donald Tramp odamlarning e’tiborini jalb qilishda ayniqsa mohir. U ijtimoiy tarmoqlar mantig‘iga amal qiladi, bu yerda eng ekstremal yoki provokatsion postlar ko‘proq e’tibor tortadi. Trampning "mem jangchilari" har kuni sun’iy intellekt yordamida yaratilgan tasvirlar va memlar ishlab chiqaradi.
Ullrichning ta’kidlashicha, bunday qutblantiruvchi muloqot demokratiyaga zarar keltiradi. Munozaralar shunchalik hissiyotli bo‘lib qoladiki, "mazmunli bahs yuritish imkonsiz bo‘ladi".
An’anaviy karikaturalar kabi memlar hukmron elitalarni tanqid qilish va ijtimoiy tuzilmalarni shubha ostiga olish uchun xizmat qilishi mumkin. Ammo ular jahon superkuchining rahbari tomonidan siyosiy raqiblarni masxara qilishning asosiy vositasiga aylanganda, bu satira doirasidan chiqib ketadi, deydi Ullrich.
2025-yil iyun oyida AQSh Ichki Xavfsizlik Departamentining X’dagi posti bunga misol bo‘ldi. Unda Florida Evergleydsida "Alligator Alkatras" laqabli immigratsiya hibsxonasi qurilishi sun’iy intellektda yaratilgan tasviri ko‘rsatilgan. "Tez kunda!" sarlavhasi bilan chiqarilgan post odamlarning hayoti haqida emas, balki kulgili mazmunga e’tibor qaratdi.
Ullrichning so‘zlariga ko‘ra, siyosiy muloqotning memifikatsiyasi avtoritar tendensiyalarga ega kuchlarga qo‘l keladi. Bu noaniqlik uchun joy yaratadi, chunki foydalanuvchilar har doim "bu shunchaki hazil edi" deb da’vo qilishi mumkin.
Memlar tomonidan manipulyatsiyadan qochishning eng muhim usuli – ijtimoiy tarmoqlar mexanizmini tushunish va o‘zimizning hamda boshqalarning reaksiyalarini kuzatishdir. Ullrich ogohlantiradi: "Biz bu haqda ko‘proq xabardor bo‘lishimiz kerak".
Source: www.dw.com