AQSh Prezidenti Donald Trump transatlantik harbiy alyans NATOning qadrini yana bir bor shubha ostiga qo‘ygani haqida so‘z yuritdi. Bu e‘tirozli bayonotlar Rossiyaga qo‘shni bo‘lgan Boltiqbo‘yi davlatlari – Litva, Latviya va Estoniyada chuqur tashvish uyg‘otmoqda. Trumpning NATOga nisbatan doimiy tanqidiy munosabati bu kichik davlatlarning xavfsizlikka bo‘lgan ishonchini susaytirib, ularning Rossiya tahdidiga qarshi asosiy himoyachisi sifatida Qo‘shma Shtatlarning ishonchliligini shubha ostiga qo‘ymoqda.
So‘nggi olti hafta ichida AQSh va Isroilning Eronga qarshi urushi davomida bir qancha NATO a‘zolari o‘z pozitsiyalarini aniq bildirdi. Ba‘zi ittifoqchilar harbiy harakatlarni ehtiyotkorlik bilan qo‘llab-quvvatlamagan bo‘lsa, Boltiqbo‘yi davlatlari boshqacha yo‘l tutdi. Uchala davlat ham “Epic Fury” operatsiyasini Eroning yadro dasturi, qo‘shni davlatlarga tahdidlari va Ukrainaga qarshi Rossiyaning tajovuzkorligini qo‘llab-quvvatlashi sababli tushunarli deb baholadi. Latviya Prezidenti Edgars Rinkevichning so‘zlariga ko‘ra, ular Eronda fevral oyi oxirida Oliy Rahbarning o‘ldirilishini ham ma‘qulladilar, buni eron xalqi uchun o‘z kelajagini belgilash imkoniyati sifatida ko‘rdilar.
Estoniya Xurmuz bo‘g‘oziga o‘zining mina qidiruv kemalarini joylashtirishni ko‘rib chiqishga tayyorligini bildirdi. Litva esa bundan ham oldinga chiqib, agar shunday iltimos bo‘lsa, Vashingtonga yordam berish uchun qo‘shinlarini taqdim etishni ko‘rib chiqishga tayyorligini bildirdi. Litva Prezidenti Gitanas Nausheda bu qo‘llab-quvvatlashning asosiy sababini shunday izohladi: “Biz bir tomondan Litva hududidagi AQSh qo‘shinlarining mavjudligini tabiiy holat deb aytib, uni oddiygina berilgan narsa sifatida qabul qila olmaymiz, lekin bizdan xalqaro missiyalarga hissa qo‘shish so‘ralganda, bu bizning ishimiz emas deb aytamiz.”
Boltiqbo‘yi davlatlari uchun o‘zlarining eng kuchli ittifoqchisi bo‘lgan AQShni qo‘llab-quvvatlash, ayniqsa Rossiya tomonidan yuzaga keladigan tahdid nuqtai nazaridan, o‘z xavfsizliklari uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ayni shu hafta Rossiya Tashqi Ishlar vazirligi matbuot kotibi Mariya Zaxarova uch davlatni Rossiyaga hujum qilayotgan dronlarning ularning havo makonidan foydalanishi haqidagi da‘volari uchun “jiddiy oqibatlar” haqida ogohlantirdi – bu ayblovlarni uchala davlat ham qat‘iyan rad etadi.
Eron urushi boshlanganidan beri Boltiqbo‘yi davlatlari yana “namuna ittifoqchilar” sifatida o‘z o‘rnini topdilar. AQSh Mudofaa vaziri Pit Xegset ularni Polsha va Fors ko‘rfazi davlatlari bilan bir qatorda shunday ta‘rifladi. Polsha kabi, Boltiqbo‘yi davlatlari ham AQSh prezidentining mudofaa xarajatlarini oshirish chaqirig‘iga javob bergan birinchi NATO a‘zolari qatorida bo‘ldi va hozir ular alyansda yetakchilardan hisoblanadi. 2025 yilda Polsha YaIMning 4,5% ni mudofaaga ajratdi, Litva 4%, Latviya 3,7%, Estoniya esa 3,4%. Taqqoslash uchun, Qo‘shma Shtatlar YaIMning 3,2% sarfladi.
Latviya Xalqaro Munosabatlar Instituti tadqiqotchisi Sergey Potapkin bu siyosatni “o‘rnatilgan imzo uslubi” deb ta‘rifladi, uning maqsadi “Donald Trumpni g‘azablantirmaslik va umuman uning diqqat doirasiga kirmaslik, shunda 2022 yildan beri mavjud bo‘lgan Boltiqbo‘yi davlatlariga nisbatan yondashuv iloji boricha uzoq davom etadi”. Hozirgi yondashuv – rad etish orqali qo‘rqitish – raqib NATO davlatlariga hujum qilishga jur‘at etmasligini nazarda tutadi, agar u o‘z maqsadlariga erisha olmasligiga ishonchi komil bo‘lsa. Sobiq AQSh Prezidenti Jo Bayden va Yevropa rahbarlari takrorlaganidek, NATO o‘z hududining har bir dyuymini himoya qilishga tayyor.
Haqiqatda, Trumpning NATO ittifoqchilarini himoya qilish haqidagi shubhali mulohazalari Boltiqbo‘yi davlatlarida kutilmaganda qabul qilinmadi. Masalan, 2025 yilda Latviyada o‘tkazilgan so‘rov shuni ko‘rsatdiki, respondentlarning atigi 43% NATO mamlakat hujumga uchragan taqdirda uning uchun kurashishga tayyor deb hisoblaydi yoki shunday deb hisoblashga moyil, 41% esa buni ehtimoldan yiroq deb hisoblaydi. O‘z mudofaasi uchun o‘z mas‘uliyatini anglash Boltiqbo‘yi davlatlarida milliy gvardiyalarning rivojlanishiga turtki bo‘ldi – bu ko‘ngilli mudofaa kuchlari Rossiya hujumi sodir bo‘lgan taqdirda mintaqani bosib olishni imkonsiz qilish vazifasini bajaradi.
Latviya Transatlantika Tashkiloti bosh kotibi Sigita Strubyerganing aytishicha, latviyaliklar alohida NATO armiyasi yo‘qligini, balki “NATO – bu biz” ekanligini tobora ko‘proq tushunishmoqda. “Majburiy harbiy xizmatni o‘tayotganlar va professional armiya sonini hisobga olgan holda, bu raqam hali ham yetarli emas. Bizga Milliy Gvardiya kerak”, – dedi Strubyerga DWga. Potapkin AQShning NATOdagi ishtirokining kamayishi uchun tayyorgarlik ko‘rish doirasida boshqa davlatlarning ittifoqdosh harbiy kontingentlarini joylashtirishni ta‘kidlaydi. Bunday kuchlar har bir Boltiqbo‘yi davlatida joylashtirilgan.
Litvada bu Germaniyaning 45-zirhli brigadasini o‘z ichiga oladi. Hozirda u taxminan 1800 askardan iborat va 2027 yilga kelib joylashtirishni 4800 harbiy xodim va 200 fuqarolik xodimigacha oshirish rejalashtirilgan. Latviyada Kanada boshchiligidagi ko‘p millatli brigada taxminan 2000 kishidan iborat. Estoniyada esa Buyuk Britaniya boshchiligidagi ko‘p millatli jangovar guruh tarkibida taxminan 1500 askar joylashgan. Potapkinning so‘zlariga ko‘ra, “Kontingentni kengaytirish endi diplomatlar va harbiylar uchun hamkorlar bilan suhbatlarda eng ustuvor vazifadir. Bu ko‘p – yaxshiroq bo‘lgan holatlardan biridir”. Bundan tashqari, u Boltiqbo‘yi davlatlari AQSh NATOdagi o‘rnini qayta ko‘rib chiqsa, o‘z harbiy infratuzilmalarini – tankga qarshi “ajdaho tishlari” va dronlarga qarshi tizimlarni – tezda tayyorlashga harakat qilishlari kerakligini ta‘kidlaydi. Agar bu sodir bo‘lsa, boshqa NATO ittifoqchilari o‘z xavfsizliklariga e‘tibor qaratishi mumkin, bu esa Boltiqbo‘yi davlatlariga bunday loyihalarni amalga oshirish uchun kam imkoniyat qoldiradi.
Source: www.dw.com