Global oziq-ovqat inqirozi bo‘yicha 2026 yilgi hisobotga ko‘ra, 2025-yilda G‘azo sektori va Sudanda ocharchilik rasman tasdiqlandi. Bu rasmiy ocharchilik monitoringi boshlanganidan beri birinchi marta ikki joyda bir vaqtda ocharchilik qayd etilgan holatdir.
18 gumanitar va rivojlanish hamkor tashkilotlari koalitsiyasi tomonidan tayyorlangan yillik hisobotda 2025-yilda o‘tkir oziq-ovqat xavfsizligi keng tarqalganligi aniqlangan. 47 ta oziq-ovqat inqirozi yuz bergan mamlakat va hududlarda aholining 22,9 foizi (taxminan 266 million kishi) o‘tkir oziq-ovqat xavfsizligidan aziyat chekkan. Bu 2024 yildagi 22,7 foizga nisbatan biroz oshgan bo‘lsa-da, 2016 yildagi 11,3 foizga nisbatan deyarli ikki baravar ko‘pdir.
2020 yildan beri tahlil qilinayotgan aholi orasida o‘tkir ochlik darajasi har yili 20 foizdan yuqori bo‘lib kelmoqda. Mutlaq ko‘rsatkichlarda esa ta’sirlanganlar soni 2016 yildagi 108 milliondan 2025 yilda 265,7 millionga oshgan, eng yuqori nuqta 2023 yilda 281,6 million kishini tashkil etgan.
Hisobotda 2024 yilga nisbatan asosiy ko‘rsatkichning biroz pasayishi, asosan, qamrab olingan mamlakatlar sonining 53 tadan 47 taga kamayishi bilan bog‘liqligi, haqiqiy ehtiyojlarning kamayishi emasligi ta’kidlangan.
Ocharchilik – IPC tizimi bo‘yicha eng ekstremal tasnif – 2025 yilda G‘azo sektori va Sudanning ayrim qismlarida tasdiqlangan. Ocharchilik xavfi G‘azo, Sudan va Janubiy Sudanning boshqa hududlarida saqlanib qolgan va bu prognozlar 2026 yilga ham cho‘zilgan.
IPC ma’lumotlariga ko‘ra, ocharchilik quyidagi shartlar bilan belgilanadi: (1) uy xo‘jaliklarining kamida 20 foizi oziq-ovqat tanqisligiga duch keladi; (2) bolalarning 30 foizdan ortig‘i o‘tkir to‘yib ovqatlanmaslikdan aziyat chekadi; (3) har 10 000 kishiga kuniga 2 dan ortiq o‘lim holati qayd etiladi.
2025 yilda olti mamlakat va hududda aholining “halokatli sharoitlar” (5-faza) bilan yuzlashgan qismi bor edi. Bu 1,4 million kishini tashkil etib, 2016 yildan beri 9 baravardan ko‘proq o‘sgan. Eng yomon ahvol G‘azo sektorida kuzatilgan: 640 700 kishi ocharchilik sharoitida yashagan, bu aholining 32 foizini tashkil etadi – global miqyosdagi eng yuqori ko‘rsatkich. Sudan 637 200 kishi (1 foiz) bilan ikkinchi o‘rinda.
Yana to‘rt mamlakatda ayrim guruhlar orasida halokatli oziq-ovqat tanqisligi qayd etilgan: Janubiy Sudan – 83 500 (1 foiz), Yaman – 41 200 (0,1 foiz), Gaiti – 8 400 (0,1 foiz) va Mali – 2 600 (0,01 foiz). Bundan tashqari, 32 mamlakatda 39 milliondan ortiq kishi favqulodda vaziyat (4-faza) sharoitida edi.
Mojaro va zo‘ravonlik 19 mamlakatda o‘tkir oziq-ovqat xavfsizligining asosiy sababi bo‘lib, 147,4 million kishiga ta’sir ko‘rsatgan. Bu global miqyosda o‘tkir ochlikka duch kelganlarning yarmidan ko‘pini tashkil etadi. Ob-havo ekstremallari 16 mamlakatda asosiy omil bo‘lib, 87,5 million kishiga ta’sir ko‘rsatgan, iqtisodiy zarbalar esa 12 mamlakatda 29,8 million kishiga ta’sir qilgan.
Shu fonda, oziq-ovqat inqirozi yuz bergan hududlar uchun gumanitar va rivojlanish moliyalashtirish 2025 yilda kamayib, 2016-2017 yillardagi darajaga tushib qolgan. 2026 yilga kelsak, hisobot mart oyi holatiga ko‘ra, vaziyat bir qancha kontekstlarda jiddiy bo‘lib qolmoqda. Yaqin Sharqdagi mojaroning kuchayishi oziq-ovqat inqirozi yuz bergan mamlakatlarni global qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat bozoridagi uzilishlarning bevosita va bilvosita xavflariga duchor qilmoqda.
2025 yilda 23 ta oziq-ovqat inqirozi yuz bergan mamlakatda 35,5 million bola o‘tkir to‘yib ovqatlanmaslikdan aziyat chekkan, shulardan 10 millionga yaqini og‘ir shaklda – hayot uchun eng xavfli holatda. Yana 25,7 million bola o‘rtacha darajadagi to‘yib ovqatlanmaslikdan aziyat chekkan. 21 mamlakatda 9,2 million homilador va emizikli ayol ham o‘tkir to‘yib ovqatlanmaslikka duch kelgan.
46 mamlakatda majburiy ko‘chirilganlar soni 2025 yilda biroz kamayib, 85,1 million kishini tashkil etgan. Ulardan 62,6 millioni o‘z mamlakatida ichki ko‘chirilgan, 22,5 millioni esa qochoq va boshpana izlovchilardir. Hisobot xulosasiga ko‘ra, ochlikning tarkibiy omillarini bartaraf etish uchun barqaror sa’y-harakatlarsiz, dunyoning eng zaif mamlakatlari 2026 yilda ham global ochlik yukining nomutanosib ulushini o‘z zimmasiga oladi.
Source: www.aljazeera.com