Mavritaniya poytaxti Nuakshotda yashovchi 23 yoshli Kongo Respublikasi fuqarosi Fransina o‘z xonadonida kiyimlarni yig‘ishtirib o‘tiribdi. U bolaligida ota-onasini urushda yo‘qotgan, keyin Maliga qochgan va u yerda ham boshpana topolmay, 2023-yilda Mavritaniyaga kelgan. Dastlab mahalliy aholi uni iliq kutib olgan va u poytaxtda ofitsiant bo‘lib ish topgan. Ammo 2024-yil boshidan politsiya oq avtobuslarda “muhojirga o‘xshagan” odamlarni ushlab, deportatsiya qila boshlagan.
“Endi tashqariga chiqa olmaymiz”, deydi Fransina. “Ba’zida hujjatlari bor odamlardan non olib berishni so‘raymiz. Politsiya meni ikki marta tutdi va har safar 25 000 Mavritaniya ugiyasi (taxminan 623 dollar) to‘lashni talab qildi. Bu men uchun juda qimmat.” U kabi to‘rt nafar muhojir Al Jazeeraga bergan intervyusida deportatsiyadan qo‘rqishlarini va pora berishga majbur bo‘lishlarini aytgan. Ular bir vaqtlar o‘zlarini xush kelibsiz his qilgan mamlakatda endi soyada yashirinib, faqat qorong‘i tushganda chiqishadi.
Inson huquqlari tashkilotlari, jumladan BMT ekspertlar guruhi, hibslar va majburiy deportatsiyalarning xalqaro qochqinlar huquqiga zid ekanligi haqida xavotir bildirgan. Ba’zilar hukumatni qonuniy hujjatlar olish jarayonini atayin murakkablashtirishda ayblaydi. Al Jazeera Mavritaniya politsiyasi va hukumatiga murojaat qilgan, ammo javob olmagan. Rasmiylar avval faqat hujjatsiz shaxslarni nishonga olishlarini aytgan.
Odatda muhojirlar ogohlantirishsiz to‘planadi va deportatsiya qilinadi, ba’zilari qimmatbaho narsalarini olib keta olmaydi. Mavritaniya matbuoti 2025-yilda yuzlab hujjatsiz muhojirlar va muddati o‘tgan ruxsatnoma egalari deportatsiya qilingani haqida xabar bergan. Human Rights Watch ma’lumotiga ko‘ra, 2025-yilning birinchi yarmida 28 000 kishi “quvib chiqarilgan”. Al Jazeera bu raqamni mustaqil tasdiqlay olmadi.
Syerra-Leonelik Aycha fevral oyida bozorda ushlanganini va qonuniy ishlash ruxsatnomasiga ega bo‘lishiga qaramay, Senegal chegarasiga haydalganini aytgan. Politsiya uning telefonini tortib olgan va pora so‘ragan, ammo u rad etgan. U Mavritaniyaga qaytib kelgan, ammo faqat zarurat bo‘lganda chiqadi. Boshqa muhojirlar uylarida ushlanib, kaltaklangan va qimmatbaho narsalari o‘g‘irlangani haqida xabar berishgan.
Mahalliy aholining ba’zilari bu keskin choralardan norozi. Ilgari poytaxt ko‘chalarida arzon xizmat ko‘rsatadigan yosh muhojirlar ko‘p edi, ammo hozir ular yo‘qolgan. “Biz ularga muhtojmiz”, deydi bir tadbirkor. Mavritaniya – 4,5 million aholisi bo‘lgan kambag‘al cho‘l davlati, Kanar orollariga yaqinligi sababli muhojirlar uchun muhim tranzit nuqtasi. 2023-yilda Mavritaniyadan ketayotgan muhojirlar soni rekord darajaga yetgan.
Yevropa Ittifoqi muhojirlar oqimini to‘xtatish uchun Mavritaniyaga 210 million yevro (235 million dollar) ajratgan. Bu kelishuv “chegara xavfsizligi hamkorligi”ni kuchaytirish va kontrabandachilarga qarshi kurashni nazarda tutadi. Natijada 2025-yil aprel-dekabr oylarida Kanar orollariga yetib kelgan muhojirlar soni 80 foizga kamaygan. Ammo tadqiqotchi Hassan Ould Moctarning fikricha, bu choralar muammoni hal qilmaydi, balki yo‘nalishlarni o‘zgartiradi va xavfni oshiradi.
41 yoshli nigeriyalik boshpana izlovchi Muhammad Boko Haramdan qochib, Mavritaniyada to‘rt yil yashagan. U BMT qochqinlar idorasida ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lsa-da, hujjatlari hali ham rasmiylashtirilmagan. Politsiya uni ham ushlab, kambag‘al xonada saqlagan. Mahalliy bir kishi pora berib, uni qutqargan. Endi u mahalliy aholiga o‘xshash uchun an’anaviy kiyim kiyadi va sochlarini silliqlaydi. “Agar buni qilmasam, bugun uyga qaytishimga kafolat yo‘q”, deydi u.
Fransina esa hali ham Nuakshotda, past malakali ishda ishlaydi, ammo orzusi shifokor bo‘lish. “Agar Kanadaga, Amerikaga yoki Yevropaga yo‘l topsam, ketaman”, deydi u.
Source: www.aljazeera.com