Falastinliklar millionlab odamlar bilan Nakba – arabchada “falokat” degan ma’noni anglatuvchi – 78 yilligini nishonlamoqda. Bu atama 1948-yilda Isroil davlati tashkil etilishi atrofidagi urush paytida 750 mingga yaqin falastinlikning o‘z uylaridan ommaviy haydab chiqarilishi va qochishiga ishora qiladi.
Juma kuni nishonlanayotgan yubiley Isroilning G‘azoda davom etayotgan genotsid urushi boshlanganidan beri uchinchi Nakba xotirasidir. Bu vaqtda qamaldagi anklavda ikki milliondan ortiq odam o‘z joylaridan ko‘chirilgan va hududning kichik bir qismiga siqilgan.
Oktyabr oyidagi sulhdan olti oy o‘tib, G‘azo aholisi O‘rta yer dengizi bo‘yidagi 40 km uzunlikdagi chiziqning yarmidan kamrog‘iga to‘plangan, qolgan hudud esa Isroil nazoratidagi zona bilan o‘ralgan.
Nakba 1947-1949 yillar oralig‘ida falastinliklarning tizimli ravishda mulkidan mahrum qilinishi va ko‘chirilishini anglatadi. O‘shanda sionistik harbiy guruhlar Isroil davlatiga aylangan hududdagi shahar va qishloqlarni egallagan.
Tarixchilarning hisob-kitobiga ko‘ra, 750 mingga yaqin falastinlik – o‘sha paytdagi aholining uchdan bir qismi – o‘z uylarini tark etishga majbur bo‘lgan, 400 dan ortiq qishloq va shahar mahallalari yangi yahudiy muhojirlar uchun bo‘shatilgan yoki vayron qilingan.
Haydab chiqarilganlarning yuz minglab avlodlari hozirda G‘arbiy Sohil, G‘azo va Iordaniya, Livan, Suriya kabi mintaqadagi qochqinlar lagerlarida yashaydi. Ko‘pchilik hali ham bugungi Isroil hududidagi uylarning kalitlari, hujjatlari va dalolatnomalarini saqlab, ularni ko‘chirilish va kelajakda qaytish ramzi sifatida avloddan-avlodga o‘tkazadi.
Falastinlik qochqinlar o‘zlari yoki qarindoshlari haydab chiqarilgan shahar va qishloqlarga qaytish huquqini talab qilishda davom etmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 194-rezolyutsiyasida mustahkamlangan “qaytish huquqi” Isroil va falastinliklar o‘rtasidagi uzoq vaqtdan beri to‘xtab qolgan muzokaralarning asosiy hal qilinmagan masalalaridan biri bo‘lib qolmoqda.
Ko‘plab falastinliklar uchun G‘azodagi davom etayotgan urush va anklav bo‘ylab yangi ko‘chirilishlar Nakba bir martalik tarixiy voqea emas, balki davom etayotgan mulkdan mahrum qilish jarayoni ekanligiga ishonchni kuchaytirmoqda.
78 yillikni nishonlar ekan, faollar va omon qolganlar ularning xotirasi ham esdalik, ham adolat, qaytish va o‘z taqdirini belgilash talabini qayta tasdiqlash ekanligini ta’kidlamoqda.
Source: www.aljazeera.com