1948-yilda Yevropalik yahudiy ko‘chmanchilar Isroilni tashkil etish uchun shafqatsiz etnik tozalashni boshlaganlarida, ular Falastin aholisi eng kichik muammo bo‘ladi deb o‘ylashgan. Sionist rahbarlar, jumladan David Ben-Gurion, “qochoqlar muammosi o‘z-o‘zidan hal bo‘ladi” deb ishonishgan.
Sionistlar orasida falastinliklarning o‘ziga xosligi yo‘q, ular qo‘shni arab davlatlariga qochib ketib, assimilyatsiya bo‘lishadi, degan chuqur ishonch bor edi. Ular o‘g‘irlangan yurtlariga qaytib kelmaydi deb o‘ylashgan.
Ammo aksincha bo‘ldi. O‘n yillar davomida Falastin milliy ishi kuchaydi. 1948 yilgi Nakbada omon qolganlar kam bo‘lsa-da, Falastin huquqlari va tarixiy adolatga sadoqat har qachongidan kuchli. Keksa avlod yoshlarga travmani unutishni emas, balki eslab qolishni va ajdodlar uylarining kalitlarini yodda saqlashni o‘rgatdi.
“Qochoqlar muammosi” o‘z-o‘zidan hal bo‘lmadi, nafaqat Falastin qat’iyati va chidamliligi, balki Isroilning zo‘ravonlik va mulkdan mahrum qilish siyosati teskari natija bergani uchun. Isroilning yer va resurslarni o‘g‘irlashi, falastinliklarni zo‘rlik bilan ko‘chirishi har bir avlodning bosib olingan yerlarni rad etishiga sabab bo‘ldi.
Isroil ko‘proq Falastin yerlarini egallashda muvaffaqiyat qozongan bo‘lsa-da, Falastin ongini nazorat qilishda butunlay muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Qochoqlar lagerlari qarshilik g‘oyasining asosiy tashuvchilariga aylandi, u yerdan taniqli mutafakkirlar, shifokorlar, o‘qituvchilar va rahbarlar yetishib chiqdi.
Falastin qochoqlari 1987 va 2000 yillardagi intifadalarning harakatlantiruvchi kuchi edi. Isroilning genotsid hujumi, 2023 yil oktabridan beri G‘azoda 72 000 dan ortiq falastinlik o‘ldirildi, 170 000 yaralandi, 1,9 million kishi ko‘chirildi. Ammo bu zo‘ravonlik Falastin qarshiligini yanada kuchaytirdi.
Isroilning muvaffaqiyatsizligi global miqyosda ham namoyon bo‘ldi. Falastin ishi G‘arbda chap qanot masalasidan umumiy e’tiborni tortadigan darajaga o‘sdi. Ko‘plab mamlakatlarda saylovlarda Falastin huquqlarini qo‘llab-quvvatlash nomzodlarga g‘alabaga olib kelmoqda. Isroil o‘zining mag‘lubiyatini Nakba boshlangan paytda ta’minladi.
Source: www.aljazeera.com