1992 yilda AQShning nufuzli evangelist jurnali Christianity Today muqovasida xristian sionizmi – barcha yahudiylarning Falastinga ko‘chib kelishi Iso Masihning qaytishini tezlashtiradi, degan teologik-siyosiy harakatga bag‘ishlangan maqola chop etildi. Maqolada harakat qo‘llab-quvvatlashning pasayishi haqida ogohlantirilgan edi.
Ammo keyingi o‘n yilliklarda xristian sionizmi gullab-yashnadi. Taxminlarga ko‘ra, uning o‘n millionlab izdoshlari bor, asosan AQShning janubi-sharqiy va janubiy-markaziy hududlarida, “Bibliya kamari” deb ataladigan joylarda. Bu harakat AQShning Isroilga so‘zsiz qo‘llab-quvvatlashini o‘ng qanot bazasi orasida mustahkamlashda muhim rol o‘ynadi.
2025 yil noyabr oyida Jacobin jurnali xristian sionizmining “oxirzamonini” e’lon qildi. Bu Isroilning G‘azodagi genotsid urushi fonida sodir bo‘ldi, unda 72 000 dan ortiq falastinlik, jumladan 38 000 ayol va bolalar halok bo‘ldi. Urush evangelistlar bazasida bo‘linishga olib keldi.
Ammo jamoatchilik qo‘llab-quvvatlashi kamaygan bo‘lsa-da, xristian sionistlari AQSh hokimiyat tuzilmasida katta ta’sirga ega. Masalan, Christians United for Israel (CUFI) tashkilotining lobbi bo‘limi 2024 yilda Vashingtonda lobbichilik uchun 670 000 dollardan ko‘proq mablag‘ sarfladi va Isroilga milliardlab dollar ajratilishini ta’minladi.
Mutaxassislarning fikricha, yosh evangelistlar orasida Isroilni qo‘llab-quvvatlash kamaymoqda. 2021 yilgi so‘rovnomada 30 yoshgacha bo‘lgan evangelistlarning atigi 33,6 foizi Isroilni qo‘llab-quvvatlagan. Bu premillenializmga bo‘lgan e’tiqodning pasayishi bilan bog‘liq – 2011 yilda evangelistlarning 65 foizi bu ta’limotga ishongan bo‘lsa, 2021 yilda atigi 21 foiz.
Xristian sionistik tashkilotlarining moliyaviy qudrati katta. Al Jazeera tekshiruvi shuni ko‘rsatdiki, 36 ta tashkilotning umumiy yillik daromadi 2,8 milliard dollarni tashkil etadi. Bu, masalan, Milliy Rieltorlar Assotsiatsiyasining 360 million dollarlik daromadidan ancha yuqori.
Ekspertlarning fikricha, qisqa muddatda xristian sionizmining tanazzuli kutilmaydi, ammo uzoq muddatli tendensiyalar harakatning kuchini susaytirishi mumkin. Teologik qarashlarning o‘zgarishi, yosh evangelistlarning ijtimoiy adolat nuqtai nazaridan Isroilga qarashi asosiy muammo hisoblanadi.
Source: www.aljazeera.com