Yaqin Sharqdagi eng xavfli g‘oyalardan biri – Fors ko‘rfazi davlatlari Eron va Isroil o‘rtasida tanlov qilishi kerak degan da’vo. Bu siyosiy jihatdan sodda, ammo strategik jihatdan noto‘g‘ri.
Fors ko‘rfazi davlatlarining asosiy manfaatlari na Eronni himoya qilish, na Isroilning mintaqaviy kun tartibiga xizmat qilishdir. Ularning haqiqiy manfaatlari mintaqani jang maydoniga aylanishining oldini olishdir.
Har qanday mojaro, ayniqsa Eron, Isroil va AQSh ishtirokidagi to‘qnashuv, Fors ko‘rfazi havo hududi, dengiz yo‘llari, energetika infratuzilmasi, investitsiya ishonchi va ichki barqarorlikka bevosita ta’sir qiladi.
2025-yil iyun oyida Isroil Eronga hujum qilganida, mojaro tarqaldi. Sentyabrda esa Isroilning havo hujumi Dohani nishonga oldi. Bu alohida epizod emas, balki bir kampaniyaning davomi edi.
Qatar o‘z tashqi siyosatini vositachilik, muloqot va deeskalatsiya atrofida qurgan bo‘lsa-da, bu pozitsiya ham uni mojaro oqibatlaridan himoya qilmadi.
Fors ko‘rfazi davlatlari Eronni tahdid sifatida tan olishadi, ammo bu urushni strategiya sifatida qabul qilishni anglatmaydi. Ularning siyosati qat’iylik va muloqotni birlashtirishi kerak: majburlashga qarshi turish, ammo noto‘g‘ri hisob-kitoblarning oldini olish uchun kanallarni ochiq saqlash.
Isroil bilan umumiy manfaatlar bo‘lishi mumkin, ammo bu bir xil strategik ustuvorliklarni anglatmaydi. Isroil uchun mojaro eskalatsiyasi to‘xtatuvchi vositani tiklash vositasi bo‘lishi mumkin, ammo Fors ko‘rfazi uchun bu bevosita yo‘qotishlarni keltirib chiqaradi.
Dengiz xavfsizligi – Fors ko‘rfazi uchun milliy zarurat. Hormuz bo‘g‘zi, Ummon ko‘rfazi va Bab al-Mandab energetika eksporti, oziq-ovqat importi va global savdo uchun hayotiy arteriyalardir.
Fors ko‘rfazi davlatlarining javobi strategik avtonomiya bo‘lishi kerak, passiv betaraflik emas. Bu Eron majburlashiga qarshilik ko‘rsatish, ammo Isroil eskalatsiyasining davomiga aylanmaslikni anglatadi.
Oxir-oqibat, Fors ko‘rfazi doimiy urush teatri yoki mintaqaviy barqarorlik me’mori bo‘lishni tanlashi kerak. Eng kuchli pozitsiya – Eron va Isroil o‘rtasida tanlov qilish emas, balki o‘zini tanlash: xavfsizlik, suverenitet, iqtisodiy kelajak va muvozanat markazi sifatidagi rol.
Source: www.aljazeera.com