Zambiyada 13 avgust kuni bo‘lib o‘tadigan saylovlar arafasida matbuot erkinligi va adolatli siyosiy yoritish masalalari keskin muhokama qilinmoqda. Media huquqlari bo‘yicha tashkilotlar ogohlantirishicha, huquqiy, iqtisodiy va siyosiy bosim kuchaymoqda.
Muxolifat partiyalari va matbuot erkinligi himoyachilari davlat ommaviy axborot vositalariga tengsiz kirish imkoniyati saylov oldidan eng katta muammolardan biri bo‘lib qolayotganini ta’kidlamoqda. Muxolifatdagi Milliy Demokratik Partiya rahbari Saboi Imboelaning so‘zlariga ko‘ra, davlatga qarashli OAV asosan hukmron partiyani yoritadi, muxolifat esa xususiy nashrlarga tayanishga majbur.
Media tahlilchilarning fikricha, saylov davrida tengsiz ko‘rinish jamoatchilik ishonchini va demokratik ishtirokni susaytirishi mumkin. Janubiy Afrika Media Instituti (MISA) Zambiya bo‘limi raisi o‘rinbosari Kennedi Mbulo matbuot muhiti avvalgi yillarga nisbatan ochiqroq, ammo baribir zaifligicha qolayotganini aytdi.
Zambiyalik media huquqlari himoyachilari va manfaatdor tomonlar hukumat tomonidan kiritilgan islohotlarga qaramay, bir qancha mavjud qonunlar jurnalistlarda qo‘rquv uyg‘otishda davom etayotganini ta’kidlamoqda. Erkin Matbuot Tashabbusi ijrochi direktori Joan Chirvaning so‘zlariga ko‘ra, Jinoyat Kodeksidagi fitna moddasi, Davlat Xavfsizligi Qonuni va kiberqonunlar jurnalistikaga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Media sohasidagi iqtisodiy qiyinchiliklar ham muharrirlik mustaqilligiga tahdid solmoqda. Zambiya Media Egalari Assotsiatsiyasi prezidenti Kosta Mvansaning ta’kidlashicha, moliyaviy zaiflik media institutlarini reklama beruvchilar va siyosiy sub’ektlar ta’siriga ko‘proq moyil qiladi.
Saylov kampaniyasi onlayn platformalarga o‘tishi bilan Zambiyaning raqamli makoni yangi imkoniyatlar va xavflarni keltirib chiqarmoqda. Fuqarolik jurnalistikasi va onlayn platformalar ishtirokni kengaytirayotgan bo‘lsa-da, kuzatuvchilar dezinformatsiya, onlayn tahqirlash va siyosiy tashviqotning kuchayishidan ogohlantirmoqda.
Hukumat demokratik erkinliklar va professional jurnalistikaga sodiqligini bildirmoqda. Axborot va Media vaziri Kornelius Mvita jurnalistlar erkin faoliyat yuritishi mumkinligini, ammo mas’uliyatli va axloqiy harakat qilishlari kerakligini ta’kidladi. Mutaxassislarning fikricha, bo‘lajak saylovlar Zambiyaning demokratik yetukligi va matbuot erkinligiga sodiqligining muhim sinovi bo‘ladi.
Source: www.dw.com