Rossiya prezidenti Vladimir Putin va Xitoy rahbari Si Szinpin Pekindagi uchrashuvdan so‘ng “ko‘p qutbli dunyo va xalqaro munosabatlarning yangi turi”ni qurishga qaratilgan qo‘shma deklaratsiyani imzoladilar. Ikki davlat kelajakda ikki tomonlama hamkorlikni mustahkamlovchi katta paketdagi bitimlarni ham imzolaganliklarini e’lon qildi.
Uchrashuv AQSh prezidenti Donald Trampning Xitoyga ikki kunlik sammit uchun tashrifidan bir necha kun o‘tib bo‘lib o‘tdi. Pekin va Moskva bayonotlarida beshta asosiy masala bo‘yicha pozitsiyalar bayon etilgan.
Xitoy Tashqi ishlar vazirligi chorshanba kuni: “Ikki davlat ko‘p qutbli dunyo va xalqaro munosabatlarning yangi turini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha qo‘shma bayonot chiqaradi”, dedi. Rossiya prezidenti yordamchisi Yuriy Ushakov bu deklaratsiyani 47 sahifali siyosiy hujjat deb ta’rifladi.
“Ko‘p qutbli dunyo” iqtisodiy, harbiy va diplomatik kuch va ta’sir bir yoki ikki davlat emas, balki uch yoki undan ortiq davlat qo‘lida bo‘lgan dunyo sifatida tushuniladi. Al Jazeera muxbiri Katrina Yu Pekindan: “Si AQShning kuchi va ta’siri kamroq bo‘lgan ko‘p qutbli dunyoga chaqirmoqda”, deb xabar berdi.
Putin va Si AQShning dunyo ustidan “unipolyar” gegemonligiga qarshi chiqishgan. 2022-yilda, Rossiyaning Ukraina bilan urushi boshlanganidan ko‘p o‘tmay, Putin AQShni global ta’sirini saqlab qolish uchun Ukrainadagi mojaroni qo‘zg‘atishda ayblagan edi.
Kreml veb-saytidagi press-relizda Rossiya va Xitoy o‘rtasidagi munosabatlar “haqiqatan ham misli ko‘rilmagan darajaga yetgani va rivojlanishda davom etayotgani” aytilgan. Xitoy TIV bayonotida: “Ikkala tomon tinchlik, taraqqiyot, hamkorlik va o‘zaro manfaatli natijalar yo‘nalishiga amal qilishi kerak”, deyilgan.
Bayonotlarda ikki tomonlama hamkorlik iqtisodiyot, sport, ta’lim va ommaviy axborot vositalari sohalarini qamrab olishi qayd etilgan. Kreml bayonotida Pekin va Moskva 40 ga yaqin hukumatlararo, idoralararo va korporativ hujjatlarni imzolagani, ularning aksariyati iqtisodiy hamkorlikni chuqurlashtirishga qaratilgani ta’kidlangan.
O‘tgan yili ikki davlat o‘rtasidagi savdo hajmi qariyb 240 milliard dollarga yetgan bo‘lsa, Xitoy bayonotida joriy yilning birinchi to‘rt oyida ikki tomonlama savdo 20 foizga oshgani aytilgan. Ukraina urushi boshlanganidan beri Rossiya Xitoy texnologiyalari va ishlab chiqarishiga tobora qaram bo‘lib bormoqda.
Kreml bayonotida Rossiya va Xitoy o‘rtasidagi deyarli barcha import-eksport operatsiyalari rubl va yuanda amalga oshirilishi ta’kidlangan. “Boshqacha qilib aytganda, biz tashqi ta’sirdan va jahon bozorlaridagi salbiy tendensiyalardan himoyalangan barqaror o‘zaro savdo tizimini yaratdik”, deyilgan unda.
Kreml chorshanba kuni uzoq vaqtdan beri kechiktirilgan qo‘shma “Sibir 2” gaz quvuri yo‘nalishi va qurilishi bo‘yicha kelishuvga erishilganini, ammo tafsilotlar hali muhokama qilinayotganini ma’lum qildi. Quvur yiliga 50 milliard kub metr rus gazini Mo‘g‘uliston orqali Xitoyga yetkazib beradi.
Ikkala bayonotda Xi va Putin talabalar almashinuvi dasturlari va universitetlararo hamkorlikni kengaytirishga kelishgani aytilgan.
Source: www.aljazeera.com