So‘nggi haftalarda Boltiqbo‘yi mintaqasida harbiy keskinlik sezilarli darajada oshdi. Litva, Latviya va Estoniya – barchasi NATO a’zolari – o‘z havo hududlarida Ukraina dronlarining muntazam ravishda paydo bo‘lishiga guvoh bo‘lmoqda. Kiyev va Boltiqbo‘yi poytaxtlarining ma’lumotlariga ko‘ra, Rossiyaning g‘arbiy qismidagi nishonlarga yo‘naltirilgan ushbu dronlar Rossiya elektron urushi tufayli yo‘nalishini o‘zgartirib, ushbu mamlakatlar hududiga kirib qolmoqda.
May oyi boshida bir nechta uchuvchisiz samolyot Latviyada qulab, ulardan biri neft omboriga zarar yetkazdi. Bu voqealar Latviyada siyosiy inqirozga sabab bo‘lib, hukumatning iste’foga chiqishiga olib keldi. O‘tgan haftada Estoniya ustida bitta dron urib tushirildi, yana bir dron kuzatuvi Litvada poyezd va havo qatnovini vaqtincha to‘xtatishga majbur qildi.
Bir necha kundan so‘ng, Rossiya Tashqi razvedka xizmati (SVR) va Rossiyaning BMTdagi vakili Boltiqbo‘yi davlatlarini Ukraina dronlariga Rossiya infratuzilmasiga hujum qilish uchun havo yo‘laklari ochishda va hatto ukrainalik dron operatorlarini joylashtirishda ayblab, tahdidli bayonotlar berdi.
Mintaqadagi keskinlikning oshishi noto‘g‘ri hisob-kitob xavfini oshirmoqda. Shu sababli, Boltiqbo‘yi davlatlari zudlik bilan deeskalatsiya mexanizmlari va aloqa kanallariga muhtoj. Dron hodisalarining chastotasi va Rossiyaning so‘nggi harbiy ogohlantirishlari ikki xil xavfli tendentsiyani ko‘rsatmoqda.
Birinchidan, Rossiya-Ukraina urushining uzoq vaqtdan beri qo‘rqib kelingan gorizontal eskalatsiyasi allaqachon sodir bo‘lmoqda. So‘nggi voqealar NATO a’zolarida ko‘p o‘n yilliklar ichida birinchi marta havo hujumi sirenlari yangraganini ko‘rsatdi. Moskva va NATO poytaxtlari to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘qnashuvdan hozircha saqlansa-da, agar keskinlik pasaytirilmasa, uning ehtimoli yaqin ko‘rinadi.
Ikkinchidan, bu vaqtinchalik beqarorlik emas, balki Sharqiy Yevropa xavfsizligidagi yangi normal holatdir. Hech bir tomon bu harakat-reaksiya dinamikasini bir tomonlama nazorat qila olmaydi, shuning uchun mintaqadagi yangi normal noto‘g‘ri hisob-kitob va kutilmagan eskalatsiya xavfi bilan to‘la.
Mintaqaviy aktyorlar bu xavfli o‘zgarishlarga faqat qattiqroq pozitsiya va harbiy to‘xtatish g‘oyalarini ikki baravar oshirish bilan javob bermoqda. Moskva Boltiqbo‘yi davlatlaridagi qaror qabul qilish markazlariga qarshi javob choralarini va’da qilayotgan bir paytda, Litva tashqi ishlar vaziri Kestutis Budrys NATOning Kaliningraddagi rus kuchlarini yo‘q qilish qobiliyatini namoyish etishi kerakligini aytdi.
Vaziyatni yumshatish uchun Boltiqbo‘yi va Sharqiy Yevropaga Moskva bilan aloqani saqlab qoladigan harbiy xavfni kamaytirish mexanizmi kerak. Bu mexanizm to‘liq depolitizatsiya qilinishi va faqat harbiylar tomonidan boshqarilishi lozim. NATO va Rossiya o‘rtasida kelishilgan xavfsizlik kelishuvi hozircha amalga oshmaydi, shuning uchun bo‘linish chizig‘ining ikki tomonidagi besh davlat – Litva, Latviya, Estoniya, Polsha va Belarus – o‘rtasida muvaqqat harbiy aloqa va muvofiqlashtirish mexanizmi yaratilishi mumkin.
Belarusning NATO qo‘shnilari 2020 yil oxirida ushbu kelishuvlarni amalga oshirishni to‘xtatgan bo‘lsa-da, ulardan chiqmagan va ularni qayta tiklashlari mumkin. Dastlabki qadamlar allaqachon qo‘yilgan: Belarus harbiylari uchinchi davlat dronlari haqida Polsha va Boltiqbo‘yi davlatlariga ma’lumot uzatgan va bu amaliy foydali deb tan olingan. Endi ular ham Belarus bilan shunday ma’lumot almashishni boshlashlari mumkin.
Source: www.aljazeera.com