Falastinlik jurnalist Muhannad Qishta Xon Yunisda singillari Reem va Valaaning qabrini ziyorat qilishni orzu qiladi, ammo muammo bor: ular endi xaritada mavjud emas. Google Earth’ning yangilangan sun’iy yo‘ldosh tasvirlari Xon Yunisning Maan hududidagi Shayx Muhammad qabristoni butunlay yo‘q qilinganini va uning o‘rniga Isroil harbiy posti qurilganini ko‘rsatmoqda.
“Hatto o‘liklar ham bu urushdan omon qolmadi”, dedi Qishta Al Jazeera’ga. “Agar borib, qabrlarni cho‘l holatida topsam, duo o‘qish uchun joy topolmasam, o‘zimni qanday his qilaman?”
2026-yil 25-fevralda olingan yuqori aniqlikdagi tasvirlar butun mahallalarning kulga aylanganini va omon qolgan aholi O‘rta yer dengizi sohillariga sig‘ib ketgan lagerlarda siqilib yashayotganini ko‘rsatadi. Falastinliklar uchun bu xaritalar 73 000 ga yaqin odamni o‘ldirgan davom etayotgan genotsidning dahshatli keng ko‘rinishini taqdim etadi.
Euro-Med Human Rights Monitor ma’lumotlariga ko‘ra, Isroil kuchlari G‘azodagi qabristonlarning 94 foizini to‘liq yoki qisman vayron qilgan, xotira joylarini harbiy kazarmalarga aylantirgan. Sun’iy yo‘ldosh tasvirlari yirik turar-joy markazlari yo‘qolganini va G‘azo geografiyasi butunlay o‘zgarganini tasdiqlaydi.
Rafahda vayronagarchilik shunchalik kattaki, mahallalarni bir-biridan ajratib bo‘lmaydi. Tal as-Sultondagi Saudiya mahallasi – 752 xonadonli uy-joy loyihasi – vayronalar uyumiga aylantirilgan. AQSh prezidenti Jo Bayden dastlab 2024-yil boshida Rafahga bostirib kirishga “qizil chiziq” tortgan bo‘lsa-da, Isroil o‘zining shafqatsiz operatsiyasini davom ettirdi va hech qanday oqibatlarga duch kelmadi.
Rafahdagi Shvetsiya qishlog‘i butunlay xaritadan o‘chirilgan. 1965-yilda qochqinlarni boshpana qilish uchun xalqaro yordam bilan tashkil etilgan qishloq bugun Isroil harbiy postiga aylantirilgan, faqat beshta uy qolgan. Rafah chegara o‘tish punkti ham vayron qilingan, uning o‘rnida harbiy kuzatuv postlari va tikanli simlar o‘rnatilgan.
Xon Yunisning sharqiy mahallalari Bani Suhayla, Abasan va al-Zana orqali to‘g‘ri yo‘l ochilib, tanklar fuqarolik uylari orasiga joylashtirilgan. Urushdan oldin bu hududlar 120 000 ga yaqin aholiga ega bo‘lgan eng zich joylashgan qishloq xo‘jaligi va turar-joy markazlari edi. Kuchli bombardimon va harbiy yo‘laklar uchun butun bloklarni tizimli buzish natijasida aholining ko‘p qismi majburan ko‘chirilgan.
Qatar mablag‘i bilan qurilgan Hamad Siti – 135 million dollarlik 53 ta zamonaviy turar-joy binosidan iborat loyiha – vayron qilingan. 15 000 dan ortiq aholiga ega bo‘lgan bu shaharcha hozir vayronalar uyumiga aylangan. UNICEF ma’lumotlariga ko‘ra, maktablarning 97 foizdan ortig‘i shikastlangan yoki vayron qilingan, 658 000 bola ikki yildan ortiq vaqt davomida rasmiy ta’limdan mahrum.
Islomiy G‘azo Universiteti (IUG) va Al-Azhar Universiteti butunlay tekislangan. Rafah va Xon Yunisning qishloq xo‘jaligi erlari bir paytlar G‘azoning oziq-ovqat savati bo‘lgan bo‘lsa, bugun FAO ma’lumotlariga ko‘ra, qishloq xo‘jaligi erlarining besh foizdan kami foydalanishga yaroqli. Shakoush hududida Isroil buldozerlari issiqxonalarni tekislab, tuproqning yuqori qatlamini olib ketgan.
2,3 million falastinlikdan 1,9 millioni ichki ko‘chirilgan, 60 foizi uylarini butunlay yo‘qotgan. Sun’iy yo‘ldosh tasvirlari al-Mavasi hududidagi ko‘chirilganlar lagerlarining haddan tashqari zichligini ko‘rsatadi. Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyahu G‘azo hududining 60 foizini nazorat qilishini va bu ko‘rsatkichni 70 foizga oshirishni buyurganini ma’lum qilgan.
AQSh vositachiligidagi oktyabr oyidagi “sulh”ga qaramay, Isroil harbiy harakatlarini davom ettirmoqda. Al Jazeera hisob-kitoblariga ko‘ra, oktyabrdan aprelgacha kamida 2400 ta Isroil buzilishi qayd etilgan. Falastinlik jurnalist Ola Abu Moamer: “Sun’iy yo‘ldoshlar vayron bo‘lgan binolarni suratga oladi, lekin ular uyini qidirib topa olmagan odamning his-tuyg‘ularini hujjatlashtira olmaydi”, deydi.
Source: www.aljazeera.com