Dunyo bo'ylab olimlar DNKning yangi sintez mexanizmini topdilar, bu biologiyaning asosiy qoidalaridan birini o'zgartirishi mumkin. Stenford universiteti biokimyogarlari boshchiligidagi tadqiqot guruhi Drt3b oqsilini aniqladi, u mavjud genetik materialdan nusxa ko'chirmasdan DNK zanjirini qura oladi.
Tadqiqotchilarning so'zlariga ko'ra, bu kashfiyot mutlaqo kutilmagan bo'lgan. Loyiha rahbari Aleks Gao DW nashriga bergan intervyusida: "Bu juda kutilmagan edi! Biz krio-EM strukturasini ko'rmagunimizcha ishonmadik. Aynan o'sha payt biz hamma narsani tushundik", dedi.
DRT3 tizimi ikki bosqichda ishlaydi. Birinchi bosqichda Drt3a oqsili kichik genetik material bo'lagidan foydalanib, DNKning bir zanjirini quradi. Ikkinchi bosqichda Drt3b oqsili hech qanday andozasiz, faqat o'z tuzilishiga asoslanib, ikkinchi zanjirni yig'adi. Bu ilk bor kuzatilgan hodisa bo'lib, oqsil o'z shaklini DNK qurilish bloklarini joylashtirish uchun qolip sifatida ishlatadi.
Garvard tibbiyot maktabidan Filipp Kranzush tadqiqotni "inqilobiy" deb atadi. Uning so'zlariga ko'ra, olimlar DNKni 1950-yillardan beri o'rganishlariga qaramay, bakteriyalar bunday imkoniyatga ega ekanligini hech qachon tasavvur qilmaganlar.
Kashfiyot amaliy ahamiyatga ham ega. Agar olimlar Drt3b ni boshqa DNK ketma-ketliklarini ishlab chiqarishga o'rgata olsalar, bu sun'iy DNK molekulalarini yaratish uchun vositaga aylanishi mumkin. Biroq, Kopengagen universitetidan Rafael Pinilla-Redondoning ta'kidlashicha, hozircha bu imkoniyat haqida gapirish erta.
Tadqiqot biologiyaning "markaziy dogmasi" haqida munozaralarni keltirib chiqardi. Ba'zi olimlar bu kashfiyot qoidani buzadimi, deb so'rayapti. Pinilla-Redondoning fikricha, yo'q: "Hayajonli tomoni biologiya qoidalari qulaganida emas, balki evolyutsiya DNK molekulasini qurishning juda kutilmagan usulini topganida".
DRT3 tizimining aniq vazifasi hali noma'lum. Eng keng tarqalgan gipotezaga ko'ra, DNK hujum qiluvchi virusning muhim komponentlarini o'ziga tortib, uni zararsizlantiradigan molekulyar shimgich vazifasini o'taydi. Ammo Gao bu gipotezaga ehtiyotkorlik bilan yondashadi.
Tadqiqotchilar DRT3 ni CRISPR bilan solishtirishdan ehtiyot bo'lishadi. Gao: "CRISPR biotexnologiyani inqilob qilgan bir avlod ichida bir marta uchraydigan yutuqdir. DRT3 ning qo'llanilishi haqida bashorat qilish hali erta", dedi.
Kashfiyot bakterial immunitet tizimlarining xilma-xilligini o'rganishning faqat boshlanishi ekanligini ko'rsatadi. Olimlarning fikricha, mikroblarning "qorong'u materiyasi"da yana ko'plab kashf etilmagan mexanizmlar mavjud.
Source: www.dw.com