2025 yilda dunyoning eng boy hududlarida sodir bo'lgan 'halokatli' yong'inlar katta talofat va iqtisodiy zarar keltirdi. Tadqiqot shuni ko'rsatdiki, global miqyosda yonib ketgan maydon ikkinchi eng past ko'rsatkichni qayd etgan bo'lsa-da, aynan boy mintaqalardagi yong'inlar eng og'ir oqibatlarga olib keldi.
Kaliforniya, Kanada, Yevropa va Janubiy Koreyadagi halokatli yong'inlar odamlar hayotiga, uy-joylarga va ish o'rinlariga zarba berdi. Biroq, umumiy 335 million gektar maydonning yonishi 2002 yildan beri ikkinchi eng past ko'rsatkichdir. Bu asosan Afrikadagi fermer xo'jaliklarining kengayishi bilan bog'liq, ular landshaftlarni parchalab, yirik savanna yong'inlarining tarqalishiga to'sqinlik qildi.
2025 yilgi ofatlar orasida Shotlandiyadagi 'megayong'in' 100 ming gektardan ortiq maydonni yoqib yubordi va Buyuk Britaniyada yonib ketgan maydon bo'yicha rekord o'rnatdi. Los-Anjelesdagi Palisades va Eaton yong'inlari esa AQSh tarixidagi eng halokatlilardan biri bo'ldi.
Ispaniya va Portugaliyadagi rekord yong'inlar yarim million gektardan ortiq maydonni yoqib yubordi, Janubiy Koreya esa eng katta va eng halokatli yong'in mavsumini boshdan kechirdi. Tadqiqotga ko'ra, yong'inlar 2025 yilda ob-havo ofatlaridan sug'urta zararlarining 38% dan ortig'ini tashkil etdi.
Sharqiy Angliya universiteti iqlim olimi Metyu Jonsning ta'kidlashicha, '2025 yil global miqyosda 'sokin' yong'in yili halokatli bo'lishi mumkinligini ko'rsatdi. Biz yonib ketgan umumiy maydon va real oqibatlar o'rtasida o'sib borayotgan tafovutni kuzatmoqdamiz.' Yerdan foydalanishdagi o'zgarishlar tufayli yong'inlar sayyoramizning kamroq qismini qamrab olmoqda, ammo global isish ularning tarqalishi uchun sharoit yaratmoqda.
Janubiy Kaliforniya va Janubiy Koreyada kuchli shamollar va quruq o'simliklar yong'inlarni zich aholi punktlariga olib keldi, bu 'yuqori o'lim, ommaviy evakuatsiya va katta infratuzilma yo'qotishlariga' sabab bo'ldi. O'rta yer dengizi mintaqasida esa qurg'oqchilik va haddan tashqari issiqlik Portugaliyadan Turkiyagacha kuchli yong'inlarni keltirib chiqardi.
Kanadada uchinchi yil ketma-ket ekstremal yong'in emissiyasi qayd etildi. 2023 yildan beri Shimoliy Amerikaning boreal o'rmonlari 4 milliard tonnaga yaqin CO2 chiqarib, oldingi 15 yillik davrdagi umumiy emissiyadan oshib ketdi. Yong'in tutunidagi zaharli zarralar nafas olish yo'llari orqali ko'plab odamlarning o'limiga sabab bo'lmoqda.
Source: www.theguardian.com