Zimbabve litiy sanoati bir necha yirik kon loyihalari tomonidan boshqariladi, ularning aksariyati Xitoy sarmoyasi bilan qo'llab-quvvatlanadi. Asosiy ishlab chiqaruvchilar qatoriga Bikita Minerals, Prospect Lithium Zimbabvening Arcadia koni, Kamativi, Sabi Star, Sandawana va Gwanda konlari kiradi.
Ushbu loyihalar Zimbabveni Afrikadagi yetakchi litiy ishlab chiqaruvchilardan biriga aylantirdi va elektromobillar hamda qayta tiklanadigan energiya texnologiyalarida ishlatiladigan batareya minerallarining muhim yetkazib beruvchisiga aylandi.
Mamlakatning xom ashyo eksportidan yuqori qiymatli mahsulotlarga o'tish harakatlari aprel oyida Prospect Lithium Zimbabve (PLZ) birinchi marta litiy sulfat eksport qilganini e'lon qilishi bilan jadallashdi. Ushbu mahsulot Arcadia konidagi 400 million dollarlik qayta ishlash zavodida ishlab chiqarilgan.
PLZ butunlay Xitoyning Zhejiang Huayou Cobalt kompaniyasiga tegishli. Kompaniya matbuot kotibi dastlab javob berishga va'da bergan bo'lsa-da, keyinchalik izoh berishdan bosh tortdi.
Bikita Minerals litiy qo'shimcha qiymat zanjiri bo'ylab harakatlanishni rejalashtirmoqda. Kompaniya 400 million dollarlik investitsiya dasturi orqali litiy prekursor kimyoviy moddalarini ishlab chiqarishga o'tishni maqsad qilgan. Litiy sulfat loyihasining birinchi bosqichi 2027 yilning ikkinchi choragida ishga tushirilishi kutilmoqda.
Mutapa Energy Minerals, davlatga qarashli Mutapa Investitsiya Jamg'armasining sho''ba korxonasi, Sandawana litiy konida Zhejiang Huayou Cobalt va Tsingshan Holding Group bilan hamkorlikda litiy konsentratini qayta ishlash zavodini qurishga tayyorlanmoqda.
Zimbabve Minerallar Marketing Korporatsiyasi ma'lumotlariga ko'ra, 2026 yilning birinchi choragida mineral sotuvlar 983,85 million dollarni tashkil etgan, eksport hajmi 27 foizga, qiymati esa 79 foizga oshgan. Litiy eksportidan tushgan daromad 2025 yilning birinchi choragidagi 84,19 million dollardan 178,64 million dollarga ko'tarilgan.
Konchilik vaziri Polite Kambamura sohada yil boshidan beri kamida 2 milliard dollar daromad olinganini va o'sish sur'ati yuqoriligini aytgan. U muvaffaqiyatni oltin va platina guruhi metallari narxining barqarorligi hamda litiyni qayta ishlashga sarmoya kiritilishi bilan izohlagan.
Biroq tahlilchilar minerallarni mahalliy qayta ishlash avtomatik ravishda keng qamrovli iqtisodiy rivojlanishga olib kelmasligidan ogohlantirmoqda. Siyosiy tahlilchi Rashweat Mukundu Xitoyga haddan tashqari qaramlik xavfini ta'kidlab, Zimbabve eksport bozorlarini diversifikatsiya qilishi va xalqaro munosabatlarni yaxshilashi kerakligini aytgan.
Resurslarni boshqarish bo'yicha faollar konlar yaqinidagi jamoalar litiy bumidan yetarli foyda ko'rmayotganini bildirmoqda. Bikita Land Rivojlanish Instituti direktori Mountain Mujakachi infratuzilma va'dalari bajarilmaganini, jumladan Sinomine Resource Group tomonidan e'lon qilingan 10 million dollarlik ko'prik loyihasi amalga oshirilmaganini aytgan.
Bikita Minerals esa jamiyat rivojlanishiga sarmoya kiritayotganini ta'kidlab, 1 million dollarlik sog'liqni saqlash muassasasi, 10 mingga yaqin o'quvchilarni qamrab olgan ovqatlanish dasturlari, 30 million dollargacha bo'lgan elektr uzatish liniyasi loyihasi va yo'llarni ta'mirlashga 500 ming dollardan ortiq mablag' sarflanganini ma'lum qilgan.
Zimbabve ishchilar uyushmasi xom litiy eksportiga cheklovni qo'llab-quvvatlasa-da, mahalliy qayta ishlash ishchilar hayotini avtomatik ravishda yaxshilamasligidan ogohlantirgan. Kasaba uyushmasi rahbari Justice Chinhema qiymat qo'shilishi ishchilar va jamoalarga munosib ish o'rinlari, mehnat xavfsizligi va yaxshilangan infratuzilma orqali foyda keltirishi kerakligini ta'kidlagan.
Source: www.aljazeera.com