Afrika va Karib dengizi davlatlari transatlantik qul savdosidan foyda ko'rgan mamlakatlardan rasmiy uzr va tovon to'lashni talab qilmoqda. Ushbu talablar Gana poytaxti Akkrada bo'lib o'tgan uch kunlik konferensiya yakunida e'lon qilindi.
Konferensiya tomonidan qabul qilingan 19 bandli tovon rejasi qarzlarni to'liq bekor qilish, talon-taroj qilingan madaniy boyliklarni qaytarish va global tovon jamg'armasini tashkil etishni nazarda tutadi. Hujjatda qul savdosining afrikalik ayollar va qizlarga yetkazgan nomutanosib zarari ham alohida qayd etilgan.
Gana prezidenti Jon Dramani Mahama delegatlarga murojaat qilib: "Tarix bizdan aybni meros qilib olishni talab qilmaydi, balki mas'uliyatni meros qilib olishni talab qiladi", dedi.
Fransiya prezidenti Emmanuel Makron konferensiyada virtual nutq so'zlab, qul qilingan odamlar "insoniylikdan mahrum qilinib, tovarga aylantirilganini" tan oldi. Biroq u tovon to'lashni faqat moliyaviy kompensatsiya bilan cheklab qo'ymaslik kerakligini ta'kidlab, buni "hikoyani yakunlash uchun yozilgan chek" deb hisoblamaslik lozimligini aytdi.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining mart oyida qabul qilingan rezolyutsiyasida transatlantik qul savdosi "insoniyatga qarshi eng og'ir jinoyat" deb tan olingan. Rezolyutsiya 123 davlat tomonidan qo'llab-quvvatlangan, AQSh, Isroil va Argentina esa qarshi ovoz bergan. Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqi davlatlari, jumladan, 52 davlat betaraf qolgan.
Buyuk Britaniya uzoq vaqtdan beri tovon to'lashni rad etib, bugungi institutlar o'tmishdagi xatolar uchun javobgar bo'la olmasligini ta'kidlamoqda. AQShning BMTdagi elchisi esa qonuniy asos yo'qligini va rezolyutsiyada "tovon adolati" kimga qaratilgani aniq emasligini bildirgan.
Hozirgacha hech bir davlat qul qilingan afrikaliklarning avlodlariga yoki jabrlangan Afrika, Karib dengizi va Lotin Amerikasi davlatlariga tovon to'lamagan. Aksincha, 19-asrda ko'plab hukumatlar qul egalariga kompensatsiya to'lagan. Jumladan, Buyuk Britaniya 1830-yillarda qul egalariga bugungi qiymati 21 milliard dollardan ortiq bo'lgan mablag' to'lagan.
Source: www.bbc.com