Xitoyning Janubi-Sharqiy Osiyodagi iqtisodiy aloqalari kengayib borayotgan bir paytda Laos va Kambodjadagi yangi harbiy obyektlar mintaqadagi kichik davlatlarda Xitoyning harbiy tarmoqlari ham kengayishi mumkinmi, degan savollarni tug‘dirmoqda. Noyabr oyi boshida Xitoy tashqi ishlar vaziri Van I Laos, Kambodja, Vyetnam, Tailand va Myanma tashqi ishlar vazirlarini Pekinga taklif qildi; olti davlat iqtisodiy va xavfsizlik sohasida yaqinroq hamkorlik qilishga kelishdi. Sentyabr oyi oxirida Xitoy va Laos Ventyan shimolidagi Ban Keun aerodromida qo‘shma harbiy qo‘llab-quvvatlash va o‘quv markazini ochdi, 2025-yil boshida esa Xitoy Kambodjadagi Ream dengiz bazasidagi ishtirokini kengaytirdi.
Asosiy faktlar: Noyabr boshida Pekinda Xitoy, Laos, Kambodja, Vyetnam, Tailand va Myanma tashqi ishlar vazirlari iqtisodiy hamkorlik va xavfsizlik sohasidagi aloqalarni kuchaytirishga kelishdi. Ban Keun aerodromidagi qo‘shma markazda dastlab Laos harbiy-havo kuchlari uchuvchilari tayyorlanishi ko‘zda tutilgan. Ream bazasida Xitoy logistika va o‘quv maqsadlarida foydalanmoqda, biroq boshqa davlatlar kemalari uchun shartlar bir xilmi yoki yo‘qmi, ochiq emas.
Mintaqaviy kontekstda Xitoyning Laos va Kambodja bilan harbiy aloqalari yangi bosqichga o‘tmoqda: Xitoy–Laos temiryo‘li va boshqa infratuzilma loyihalari Laosni shimoliy qo‘shnisi bilan yanada bog‘lagan, mamlakatning Xitoy oldidagi qarz majburiyatlari ham sezilarli. Erlangen-Nyurnberg universiteti Osiyo siyosati professori Marko Byuntening fikricha, Laos va Kambodja uzoq vaqtdan beri Xitoyning yaqin harbiy hamkorlari bo‘lib, Laosdagi yangi obyekt hamkorlikni chuqurlashtirish yo‘lidagi navbatdagi qadamdir. Uning qayd etishicha, bu tendensiya davom etsa, Xitoy quruqlikdagi Janubi-Sharqiy Osiyoda strategik chuqurlikka ega bo‘lishi va Janubiy Xitoy dengiziga harbiy kirish imkoniyatlarini yaxshilashi mumkin.
“Ban Keun Xitoyning Janubi-Sharqiy Osiyoga harbiy kirish imkoniyatlarini qanday o‘zgartirishi hali ko‘rish kerak”, — deydi Byunte. U Xitoyning harbiy operatsion imkoniyatlari kengayayotganini ta’kidlasa-da, hozircha vaziyatni haddan tashqari baholashga shoshilmaslikni tavsiya qiladi. Pekindagi Konrad Adenauer jamg‘armasi rahbari Yoxan Furman esa Laos uchuvchilarini tayyorlash bilan keyinchalik Xitoy qurolli kuchlari tomonidan obyektdan foydalanish ehtimolini farqlash zarurligini aytadi. “Agar Xitoy bunday obyektlarni tayyorlash va boshqarishda bir necha yil davomida birgalikda loyihalashtirsa, uning ta’siri ortadi”, — deya qayd etadi u. Uning fikricha, “Xitoy havo yo‘lagi” g‘oyasi hozircha kelajak ssenariysi bo‘lib, isbotlangan fakt emas: Ban Keun uchish-qo‘nish yo‘lagi 2000 metr, yirik bombardimonchilar uchun odatda 3000 metr talab qilinadi.
Texnik tafsilotlarga ko‘ra, Laosda Rossiyaning Yakovlev zavodlari ishlab chiqargan uchta yengil jangovar samolyot, harbiy transport va vertolyotlar bor; FlightGlobal nashri ma’lumotiga ko‘ra, mamlakatda yana to‘rtta Xitoyning K-8 o‘quv-jangovar samolyoti xizmatda. Reuters oktyabr oyi boshida tahlil qilgan sun’iy yo‘ldosh suratlarida bazada sakkizta K-8 ko‘ringan, ammo bu ularning doimiy joylashtirilganini bildirmasligi mumkin. Xitoy rasmiylari Ban Keunda Laos uchuvchilari tayyorlanishini ma’lum qilgan. Keyingi bosqichda Xitoyga qanday huquqlar berilishi, Ream bazasidagi foydalanish shartlari va mintaqa davlatlarining javobi diqqat markazida bo‘lib qolmoqda; ekspertlar jarayonni ehtiyotkorlik bilan kuzatishni taklif qiladi.
Source: www.dw.com