Yevropa Ittifoqi (YEI) 2021-yildan beri Tolibon bilan eng yuqori darajadagi aloqalardan birini o‘rnatib, Bryusselda Tolibon rasmiylarini qabul qildi. Belgiya ularga bir kunlik vizalar berdi, asosiy mavzu esa Afg‘onistondan kelgan muvaffaqiyatsiz boshpana izlovchilarni qaytarish bo‘ldi.
Ushbu muzokaralar Yevropaning qattiq immigratsiya siyosatiga o‘tishining bir qismidir. YEI ma’lumotlariga ko‘ra, 2013-2024-yillarda a’zo davlatlar afg‘onlardan taxminan 1 million boshpana so‘rovi olgan, ularning yarmi ma’qullangan. 20 ga yaqin YEI davlati qolish huquqiga ega bo‘lmagan afg‘onlarni, ayniqsa og‘ir jinoyatchilar va xavfli shaxslarni qaytarishga qiziqish bildirgan.
Belgiya Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibining so‘zlariga ko‘ra, beshta viza “xavfsizlik baholash”dan so‘ng berilgan. Ular faqat Belgiya hududida va bir kun amal qiladi. Muzokaralar seshanba kuni bo‘lib o‘tgani taxmin qilinmoqda.
Yevropa Komissiyasi delegatsiyani taklif qilgan bo‘lsa-da, Tolibon hukumatini rasman tan olmaydi. 2021-yilda Tolibon hokimiyatga qaytganidan so‘ng, Yevropa davlatlari Kobuldagi elchixonalarini yopgan edi.
Huquq himoyachilari bu hamkorlikni tanqid qilmoqda. Human Rights Watch vakili Fereshta Abbosiyning aytishicha, “YEI davlatlari bir tomondan Tolibonning ayollar va qizlarga nisbatan zo‘ravonliklarini qoralab, javobgarlikka tortishni talab qilmoqda, ikkinchi tomondan esa afg‘onlarni majburan qaytarish uchun Tolibon bilan hamkorlik qilmoqda. Bu ularning ishonchliligiga putur yetkazadi.”
YEI migratsiya bo‘yicha komissari Magnus Brunner esa bu qadamni himoya qilib, “Noqonuniy muhojirlarni qaytarishda Tolibon bilan gaplashishdan boshqa ilojimiz yo‘q. Bu yevropaliklar va boshpana izlovchilar uchun vaziyatni yaxshilash muhim”, dedi.
Germaniya Afg‘onistonga deportatsiyalarni sezilarli darajada kengaytirishni rejalashtirmoqda, deyarli haftalik “deportatsiya havo ko‘prigi”ni yo‘lga qo‘yish niyatida. Bu asosan og‘ir jinoyatchilar va xavfli shaxslarni nishonga oladi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining ma’lumotlariga ko‘ra, Afg‘onistonda millionlab odamlar ochlik va iqtisodiy qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Shu sababli, huquq himoyachilari va gumanitar tashkilotlar qaytarishlarning qonuniyligi va axloqiyligiga shubha qilmoqda.
Source: www.dw.com