Hafta boshida G‘azo sektorini nazorat qiluvchi Hamas guruhi o‘z hukumatini tarqatib, fuqarolik boshqaruvini topshirish niyatida ekanligini e’lon qildi. Bu qadam deyarli yigirma yillik hokimiyatdan so‘ng, 2025-yil oktabrdagi AQSh vositachiligidagi tinchlik rejasi doirasida tuzilgan G‘azo sektorini boshqarish milliy qo‘mitasiga (NCAG) yo‘l ochish uchun qilingan.
Isroil tashqi ishlar vaziri Gideon Sa’ar bu qadamga shubha bilan qaradi va Hamas qurollarini saqlab qolar ekan, har qanday fuqarolik hukumati oxir-oqibat Hamas ko‘rsatmalariga amal qilishini ta’kidladi. U Hamasning to‘liq qurolsizlantirilishi va G‘azo sektorining demilitarizatsiyasi siyosiy qayta tashkil etishning asosiy sharti ekanligini yana bir bor takrorladi.
Ko‘plab kuzatuvchilar bu qadamni na oddiy ramziy harakat, na haqiqiy hokimiyatdan voz kechish, balki oylardan beri to‘xtab qolgan siyosiy jarayonni qayta jonlantirishga urinish deb baholamoqda. Qurollanish masalasi esa hozircha ochiq qolmoqda.
Quddus Ibroniy universitetining islomshunos olimi Simon Wolfgang Fuchsning fikricha, Hamasning bu qadamidagi asosiy narsa rasmiy tarqatish emas, balki siyosiy xabardir. Uning so‘zlariga ko‘ra, Hamas odatdagidan farqli ravishda o‘zini tutib, siyosiy turg‘unlikda aybdor emasligini ko‘rsatishga harakat qilgan.
Tinchlik rejasiga ko‘ra, texnokratik o‘tish davri ma’muriyati ish boshlashi va Isroil qo‘shinlarini asta-sekin olib chiqishi kerak edi. Ammo Fuchsning ta’kidlashicha, buning aksi yuz berdi: Isroil G‘azo ustidan bir necha oy oldingiga qaraganda ko‘proq nazoratga ega.
Vashington instituti fevral oyidayoq fuqarolik boshqaruvini texnokratik o‘tish hukumatiga topshirish AQSh tinchlik rejasining bir qismi ekanligini qayd etgan edi. Britaniyaning The Guardian gazetasi ekspertlar fikriga tayanib, Hamas Isroilni rekonstruksiya Hamas hukmronligi tufayli muvaffaqiyatsizlikka uchraydi degan dalildan mahrum qilmoqchi va shu bilan birga Isroil hamda AQShga siyosiy bosimni kuchaytirmoqchi ekanligini yozdi.
Shunga qaramay, jiddiy shubhalar saqlanib qolmoqda. Hamas fuqarolik boshqaruvini topshirishga tayyorligini bildirgan bo‘lsa-da, qurollari haqida hech narsa demagan. Xavfsizlik Kengashi hisobotiga ko‘ra, Tinchlik kengashi 15 bandlik yo‘l xaritasini taklif qilgan, unda Hamas barcha harbiy, politsiya va ma’muriy funksiyalardan voz kechishi kerak.
Fuchs harbiy masalani hal qiluvchi sinov deb hisoblaydi. Uning fikricha, Vashington hozirda fuqarolik boshqaruvini tashkil etishni qurolsizlantirishdan ustun qo‘yishni xohlayotgan bo‘lishi mumkin, ammo aynan shu Isroilning shubhasini tushuntiradi.
Hozircha hokimiyat topshirilishi amalda deyarli hech qanday oqibatlarga olib kelmadi. O‘tish davri hukumat a’zolari G‘azo sektoridan tashqarida qolmoqda, mablag‘, xodim va xavfsizlik kuchlari yetishmaydi, xalqaro barqarorlashtirish kuchlari esa faqat qog‘ozda mavjud. Vazirliklar o‘z ishini davom ettirmoqda.
Fuchsning so‘zlariga ko‘ra, hozircha ma’muriyatning tarqatilishi asosan ramziy ahamiyatga ega va shuning uchun hamma narsa avvalgidek qolmoqda. Isroilning Jerusalem Post gazetasi esa Hamas hukumatni tarqatib, bevosita mas’uliyatdan qochib, o‘z ta’sirini saqlab qolishi mumkinligi haqida yozdi.
Hamasning bayonoti haqiqiy siyosiy yutuqqa olib keladimi yoki yo‘qmi, noma’lum. Bu to‘xtab qolgan jarayonni qayta jonlantirishi mumkin, ammo mojaroni hal qilmaydi. O‘tish davri ma’muriyati ish boshlay olmasa va xavfsizlik, qurolsizlantirish yoki rekonstruksiya bo‘yicha hech qanday muvaffaqiyat bo‘lmasa, bu qadam noaniq natijaga ega siyosiy signal bo‘lib qoladi.
Source: www.dw.com