Venesuela muxolifati yetakchisi va Nobel tinchlik mukofoti sovrindori Mariya Korina Machado zilziladan vayron bo‘lgan vataniga qaytish niyatida. Biroq, bu rejaga Venesuela hukumati ham, AQSh rejimi ham qarshilik ko‘rsatmoqda.
Iyun oyida La-Guayra qirg‘oqbo‘yi hududida ikki marta kuchli zilzila sodir bo‘lgach, Machado qaytish vaqti kelgan deb hisobladi. Videomurojaatida u Delsi Rodriges boshchiligidagi Venesuela muvaqqat hukumatini tabiiy ofat oqibatlarini bartaraf etishga faol to‘sqinlik qilishda aybladi. Bu ayblov zilzila qurbonlari va ba’zi yordam tashkilotlari tomonidan ham qo‘llab-quvvatlanmoqda.
Machado videoni Panama shahrida yozib olgan va u yerdan Venesuelaga uchishni rejalashtirgan. Manbalarga ko‘ra, Venesuela hukumati aviakompaniyani Machado bortda bo‘lsa, qo‘nishga ruxsat bermaslik bilan tahdid qilgan. Kopa Airlines va Venesuela hukumati bu da’voni na tasdiqlagan, na rad etgan.
Wall Street Journal’ning xabar berishicha, iyun oyida Machado AQShdan Kyurasao oroliga xususiy samolyotda uchib, u yerdan qayiq bilan Venesuelaga o‘tmoqchi bo‘lgan. Ammo samolyot Shimoliy Karolina ustida bo‘lganida, AQSh rejimi uni qaytarishni buyurgan. Davlat departamenti bu qarorni zilziladan keyingi yordam ishlarini murakkablashtirmaslik bilan izohlagan.
Konservativ Machado uzoq vaqt davomida Venesuela muxolifatidagi Donald Trampning eng muhim ittifoqchisi hisoblangan. Biroq, hozirda AQSh rejimi uni o‘tish davri siyosatchisi sifatida ko‘rmaydi. Xalqaro Inqiroz Guruhi eksperti Fil Gansonga ko‘ra, Machado muzokarachi emas va hatto o‘z tarafdorlari bilan ham kelishuvga erishishda muammolarga duch keladi.
2024-yilgi saylovlarda saylov komissiyasi amaldagi prezident Nikolas Maduroni g‘olib deb e’lon qilgan, biroq xalqaro kuzatuvchilar muxolifat nomzodi Edmundo Gonsales aniq g‘alaba qozonganini ta’kidlagan. Machado o‘zining saylovda qatnashishi taqiqlanganligi sababli Gonsalesni faol qo‘llab-quvvatlagan.
2026-yil 3-yanvarda AQSh qo‘shinlari Maduroni o‘g‘irlab, AQShga olib ketgan. O‘shandan beri Deles Rodriges Venesuelaning muvaqqat prezidenti bo‘lib kelmoqda. Machadoning o‘zining prezidentlik ambitsiyalari hech qachon shubha ostida bo‘lmagan, biroq xorijda qancha uzoq qolsa, uning mashhurligi Venesuela ichida susayishi mumkin.
AQSh rejimi Machadoni tezda Venesuela prezidenti qilishdan manfaatdor emas. Tramp bir necha bor demokratiyani boshqa mamlakatlarda targ‘ib qilish AQSh manfaatlaridan keyin turadigan masala ekanligini bildirgan. Uning Venesuela bo‘yicha uch bosqichli rejasi: barqarorlashtirish, qayta qurish va yarashish hamda demokratik o‘tish. Demokratik saylovlar eng oxirgi o‘rinda turadi.
Gansonga ko‘ra, hozirgi reja asosan iqtisodiy va tijorat rejasi bo‘lib, Venesuelani AQShning istaksiz ittifoqchisiga aylantirishni nazarda tutadi. Bu Venesuelaning tabiiy resurslari, AQSh kompaniyalari uchun investitsiya imkoniyatlari va Xitoyning Amerikadagi ta’sirini zaiflashtirish haqida.
AQSh rejimi ichida ham kelishmovchiliklar mavjud. Davlat kotibi Marko Rubio Machadoning qaytish istagini tushunish bilan qaragan bo‘lsa, Trampning yaqin doirasi Machadoni opportunistlikda ayblaydi. Rubio o‘zini qonun ustuvorligi himoyachisi sifatida ko‘rsatishga intiladi va Trampning tashqi siyosatining ayrim jihatlaridan uzoqlashadi.
Hozircha Machado Venesuelaning eng taniqli va mashhur muxolif siyosatchilaridan biri bo‘lib qolmoqda. Biroq, Gansonning fikricha, uning hozirgi qaytishi mamlakatni siyosiy jihatdan yanada beqarorlashtirishi mumkin. Shu nuqtai nazardan, Trampning Machadoni Venesuelaga qo‘ymaslik qarori, hatto shaxsiy manfaatlardan kelib chiqqan bo‘lsa ham, to‘g‘ri bo‘lishi mumkin. “Hozirgi asosiy e’tibor qutqaruv ishlariga qaratilishi kerak; Machadoning manfaatlari birinchi navbatda siyosiy”, deydi Ganson.
Source: www.dw.com