Dunyo bo‘ylab yoshlar ish o‘rinlari uchun tobora kuchayib borayotgan raqobatga duch kelmoqda. Bitiruvchilar soni oshib, ishga qabul qilish sekinlashgan va sun’iy intellekt (AI) tomonidan yuzaga keladigan noaniqliklar martaba istiqbollariga putur yetkazmoqda.
Xitoyda ilk bor namoyon bo‘lgan yoshlar ishsizligi inqirozi hukumatlar va bizneslar hal qilishi kerak bo‘lgan jiddiy iqtisodiy va ijtimoiy muammolarni ko‘rsatmoqda. O‘tgan yili Keniya, Peru, Nepal, Indoneziya va Filippinda yoshlar ishsizlik va iqtisodiy imkoniyatlarning yo‘qligi tufayli ko‘chalarga chiqdi.
Bu yil Janubiy Afrika va Marokashda yoshlar ishsizligi norozilik namoyishlarini kuchaytirdi. Hindistonda esa bu muammo “Cockroach Janta Party” nomli satirik ijtimoiy media harakatining paydo bo‘lishiga turtki bo‘ldi.
Yoshlar ishsizligi odatda 15-24 yoshdagi faol ish qidirayotgan, ammo topa olmayotganlar ulushini anglatadi. Bu ko‘rsatkich umumiy ishsizlikdan yuqori bo‘ladi, chunki yoshlar tajriba va aloqalarga ega emas. Ammo bu farq ko‘plab mamlakatlarda kengaymoqda.
Xitoyda universitetga qabul va bitiruvchilar soni ish o‘rinlari yaratilishidan tezroq o‘sdi, bu esa tashvish, uzoq ish qidirish va to‘liq band bo‘lmaslikka olib keldi. May oyida 16-24 yoshli shahar yoshlari orasida rasmiy ishsizlik darajasi 15,6% ni tashkil etdi, bu umumiy 5% ishsizlikdan uch baravar yuqori.
Boshqa mamlakatlarda texnologiya, sekin ishga qabul qilish va raqobatning kuchayishi universitet diplomi bilan xavfsiz oq yoqa martaba o‘rtasidagi bog‘liqlikni zaiflashtirdi. Sun’iy intellektning kirish darajasidagi ish o‘rinlariga ta’siri hali noaniq.
Buyuk Britaniyada bitiruvchilar uchun yangi ish o‘rinlari bitiruvchi bo‘lmaganlarga qaraganda tezroq kamaydi va bu rollarning ko‘pchiligi AI ta’siriga duchor bo‘lgan. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, AI tezroq joriy qilingan firmalarda 15-24 yoshli xodimlar soni sekinroq o‘sgan.
Xalqaro Mehnat Tashkiloti (ILO) eksperti Sara Elderning fikricha, iqtisodiyotlar dinamik emas va ish o‘rinlari yaratilishi yoshlar soniga mos kelmayapti. Ish beruvchilar talablarni oshirib, yoshlarning ish topishini qiyinlashtirmoqda.
Yevropada keng ko‘lamli yoshlar ishsizligi inqirozi yo‘q, ammo 2023-2025 yillar oralig‘ida dunyoning 11 mintaqasidan 8 tasida yoshlar ishsizligi oshgan. Ishlab chiqarish, qurilish va xizmat ko‘rsatish sohalarida yoshlar uchun imkoniyatlar kamaygan.
Germaniyada talabalar ikki yil avvalgiga qaraganda bitiruvdan keyin mos ish topishga nisbatan optimizmni yo‘qotgan. Siyosatchilar va ish beruvchilar munosib ish o‘rinlari yaratish va yoshlarning maktabdan ishga o‘tishini qo‘llab-quvvatlash uchun katta sarmoya kiritishi kerak.
Iqtisodchi Golo Xenseke yoshlarning malakasini ayblashdan ehtiyot bo‘lishga chaqiradi: “Bugungi bitiruvchilar bir necha yil avvalgilaridan qobiliyatsiz emas. Eng muhimi, iqtisodiy o‘sishdir.”
Source: www.dw.com