2020-yil 4-avgust kuni kechki soat 6:07 da Bayrut portida sodir bo'lgan ulkan portlash butun dunyoni larzaga soldi. Ushbu fojiada kamida 218 kishi halok bo'ldi, 7000 dan ortiq kishi yaralandi, 150 dan ortiq kishi esa umrbod nogiron bo'lib qoldi. Bu portlash tasodif emas, balki minglab tonna ammiakli selitraning poytaxt markazida, davlatning eng yuqori mansabdor shaxslari bilgan holda, chirishga qoldirilganining oldindan ko'rinadigan natijasi edi.
Olti yil davomida jabrlanuvchilar va ularning oilalari adolat kutishdi. Birinchi tergov sudyasi vazirlarni chaqirishga jur'at etgani uchun ishdan olindi. Uning o'rniga kelgan sudya Tarek Bitar esa, so'roq qilmoqchi bo'lgan siyosatchilar tomonidan ochilgan ko'plab da'volar ostida qoldi. Tergov yillar davomida to'xtatildi, siyosatchilar esa o'zlari yozgan immunitet ortiga yashirindi.
Shu yilning mart oyida Livanning ichki tergovi nihoyat yakunlandi. 70 nafar amaldor va xavfsizlik xodimlari nomi kiritilgan hujjatlar Bosh prokuror Ahmad Rami Al-Hajj stoliga yetkazildi. Bu yutuq sifatida e'lon qilindi, ammo prokurorning ishni ko'rib chiqish muddati hech qanday qonun bilan cheklanmagan. Uning xulosasisiz sudya Bitar ayblov e'lon qila olmaydi va ish sudga bormaydi.
Bu holat, tergov natijalari prokuror stolida bir oy yoki o'n yil yotishi mumkinligini anglatadi. Livanda bunday hujjatlar chang bosib, dunyo unutguncha qolishi va jinoyatchilar jazosiz qolishi odatiy holdir. Biz advokat emasmiz, biz haqiqatni izlayotgan oilalarmiz, lekin sudga yetkazilmagan tergov adolatdan voz kechish ekanini tushunamiz.
Bu fojiada nafaqat Livan fuqarolari, balki Suriya, Misr, Efiopiya, Bangladesh, Filippin, Pokiston, Falastin, Niderlandiya, Kanada, Germaniya, Fransiya, Avstraliya va AQSh fuqarolari ham halok bo'lgan yoki jarohatlangan. Ba'zi davlatlar chetga qaramadi. Fransiya ekspertlari portlashdan keyingi kunlarda yetib keldi va o'z tergov natijalarini sudya Bitar bilan bo'lishdi. 2023-yilda Avstraliya 38 davlat nomidan BMT Inson huquqlari kengashida tezkor va shaffof tergov o'tkazishni talab qildi.
Londondagi Oliy sud ammiakli selitraning egasi kompaniyani o'lim va zarar uchun javobgar deb topdi. AQShda kemani ijaraga olgan firmaga qarshi ish davom etmoqda. Germaniya va Belgiyada jinoiy ishlar qo'zg'atilgan, kema egasi esa o'tgan yil sentyabrda Bolgariyada hibsga olingan.
Biz xalqaro hamjamiyatga murojaat qilamiz: ichki tergov tugadi, lekin bu hikoyaning oxiri emas. Livan amaldorlari bilan har uchrashuvda ish holati haqida so'rab turing, sud bo'lgunga qadar. Bizning yaqinlarimiz sizning fuqarolaringiz, hamkasblaringiz, do'stlaringiz edi.
Nomlari ro'yxatda keltirilgan amaldorlarga aytamiz: biz hech qaerga ketmayapmiz. Biz 2000 kundan ortiq vaqtni hisobladik va har kuni hisoblashda davom etamiz. Legal Action Worldwide direktori Antonia Mulvey ta'kidlaganidek: "Tergovni yakunlash muhim bosqich, ammo hali hech kim javobgarlikka tortilmagan. Endi jabrlanuvchilar va sud o'rtasida dalil emas, iroda turibdi. Jabrlanuvchilar kechiktirmasdan sud jarayonini talab qilish huquqiga ega."
Bugun biz Bosh prokurorni Bayrut port fayli bo'yicha xulosasini kechiktirmasdan taqdim etishga chaqiramiz. Olti yil o'tdi, hech kim ayblanmadi. Hech qanday adolat yaqinlarimizni qaytara olmaydi, lekin biz 2020-yil 4-avgustda nima bo'lganini bilishga haqlimiz.
Source: www.aljazeera.com