Tehron, Eron – Eron poytaxti Tehronning janubidagi Fadaeiyan-e Islom ko‘chasida 50 yoshli ayol bir qop guruchni ko‘zdan kechirib, narxini o‘qib, xo‘rsinib ortiga qaytdi.

“Inflyatsiya o‘nlab yillar davomida oilamiz daromadiga putur yetkazdi, ammo bu yil u dasturxonimizni deyarli yo‘q qilmoqda. Barcha mahsulotlar narxi ikki baravar oshdi”, deydi u.

Bu manzara bugun Eronda odatiy holga aylangan. Mamlakat dengiz blokadasi, ketma-ket ikki urush va milliy valyuta kursining keskin qulashi bilan kurashmoqda.

Eron Statistika Markazining so‘nggi ma’lumotlariga ko‘ra, Eron taqvimining Tir oyida (21-iyundan 20-iyulgacha) oziq-ovqat inflyatsiyasi o‘tgan yilga nisbatan 128 foizga oshgan.

Narxlarning ko‘tarilishi ko‘plab eronliklar uchun bozorga borishni azobli jarayonga aylantirdi, ayniqsa 10 ta asosiy oziq-ovqat guruhidan 8 tasida inflyatsiya indeksi 100 foizdan oshgan.

“Bir yil oldin butun oylik maoshim bilan uy ehtiyojlarini sotib olardim. Bugun maoshim, yillik oshirilganiga qaramay, dasturxonga yetarli emas”, deydi o‘zini Sheila deb atagan ayol.

“Oziq-ovqat narxlari bir necha bor oshdi va men endi nima pishirishni bilmayman. Har safar bozordan chiqayotganimda, avvalgidan kamroq narsa olib chiqyapman”, deya qo‘shimcha qiladi uch farzandli ona, u Ta’lim vazirligidan nafaqaga chiqmoqchi.

Xuddi shu ko‘chada, bir vaqtlar Eron iqtisodining asosini tashkil etgan o‘rta sinf oilalari yashaydigan hududda, xususiy kompaniyada ishlaydigan 45 yoshli Maziar yirik oziq-ovqat do‘konidan chiqib, qo‘lida plastik paketlar bilan ketayotgan edi.

“Paketlarning soni va hajmiga qaramang; biz qizil go‘sht, sifatli eron guruchi va yuqori sifatli yog‘lardan voz kechdik, ular avvallari dasturxonimizning asosiy qismi edi”, deydi u.

“Maoshimni olishim bilan uy-ro‘zg‘or buyumlari, ayniqsa oziq-ovqat sotib olishga shoshilaman, chunki ertaga narx yana oshishidan qo‘rqaman”, deya qo‘shimcha qiladi u charchagan ovozda. Qisqa kulib: “Bu kulgili hazildek tuyulishi mumkin, lekin afsuski, bu achchiq fojia”, deydi.

Bunday holatlar faqat Tehron janubida emas, balki kam daromadli oilalar soni ortib borayotgan shimoldagi Tajrish maydonida ham kuzatilmoqda. U yerda oziq-ovqat do‘konlari egalari ham valyuta tebranishlari va tez o‘zgaruvchan narxlarga moslashishda qiynalmoqda.

“Narxlar har kuni o‘zgaradi va har kuni ertalab do‘konimni ochganimda, ulgurji narx o‘tgan kunlarga nisbatan oshganini ko‘raman”, deydi 63 yoshli oziq-ovqat do‘koni egasi Mahmud.

“Mijozlar, asosan boylar, endi faqat narxlarni so‘rash uchun kelishadi, avvalgi yillarda esa narxiga qaramay sotib olishardi”, deydi u va ba’zi mijozlar endi “kreditga tovarlar” so‘rayotganini qo‘shimcha qiladi.

“Ertangi narxni bilmay turib qanday qilib kreditga sotaman? Men 40 yildan ortiq savdogarman va bunday sharoitlarni hech qachon ko‘rmaganman. Eron-Iroq urushi yillarida ham (1980-88) bozorlar kunlik xarid faolligining minimal darajasini saqlab qolgan edi, ammo bugun bozor klinik o‘lim holatiga yetdi.”

Eronda millionlab odamlar yashash va omon qolish uchun kurashmoqda, ammo mamlakatning og‘ir iqtisodiy ahvoli, AQSh va Isroil bilan besh oylik urushga qaramay, hali ham qulashdan yiroq.

92 milliondan ortiq aholisi bo‘lgan keng va resurslarga boy mamlakat yirik neft eksportchisi uchun nisbatan diversifikatsiyalangan ichki iqtisodiyotni rivojlantirgan, chunki hukumat o‘nlab yillar davomida G‘arbning qattiq iqtisodiy embargolari va AQSh hamda Isroil bilan qarama-qarshilik sharoitida o‘zini-o‘zi ta’minlashga tayangan.

Shunga qaramay, Eron Statistika Markazi ma’lumotlari inflyatsiya ko‘pchilik tovarlarni qamrab olganini ko‘rsatmoqda.

Yog‘lar va moylar ro‘yxatda birinchi o‘rinda turadi, mamlakatda uy ovqat tayyorlashda asosan yog‘ ishlatiladi, ularning nuqtaviy inflyatsiya darajasi 261,5 foizni tashkil etdi.

Keyingi o‘rinda sut mahsulotlari, ayniqsa sut va pishloq, inflyatsiya darajasi 147,1 foiz, qizil va oq go‘sht hamda ularning hosilalari esa 145,2 foizni tashkil etdi.

Hatto kambag‘allarning asosiy oziq-ovqati bo‘lgan non ham narx oshishidan qutulmadi, non va don guruhida inflyatsiya 116,7 foizga yetdi.

Urush va kuchayib borayotgan iqtisodiy muammolarning ta’sirini Eron jamiyatining ko‘plab qatlamlari, jumladan xususiy sektor xodimlari ham sezmoqda.

“Ikki yil oldin bozorga borib, o‘ylamasdan savatni to‘ldirardim”, deydi meva-sabzavot xarid qilayotgan 34 yoshli me’mor Maryam.

“Bugun har bir rialni hisoblayman. Erim va men yirik xususiy kompaniyalarda ishlaymiz, ammo endi avvalgidek yashay olmayapmiz”, deya qo‘shimcha qiladi u.

“Tehron shahrida qashshoqlik chegarasi 900 million rialga (bir oz $654 dan ortiq) ko‘tarildi, demak, biz tez orada bu qo‘rqinchli ko‘rsatkichdan pastga tushishimiz mumkin. Ikki yil oldin biz yuqori daromadli oilalar qatorida edik, ammo bugun ‘boy kambag‘allar’ga aylandik.”

Source: www.aljazeera.com