Angliyada 2-toifa diabet endi yoshlar orasida ham tez-tez aniqlanmoqda. Ayniqsa, 20–29 yoshdagi ayollar orasida kasallanish keskin o‘sgan. Tadqiqotchilar buni yoshlar o‘rtasida semizlikning keng tarqalgani bilan bog‘lamoqda.
London Imperial kolleji olimlari Angliya diabet auditi ma’lumotlarini 2011–2024 yillar davomida o‘rganib chiqdi. Natijalarga ko‘ra, 60–79 yoshdagilar orasida kasallanish biroz kamaygan bo‘lsa-da, 40 yoshgacha bo‘lganlar orasida yangi holatlar soni tez sur’atlar bilan o‘smoqda.
Bu tendensiya ayniqsa 20–29 yoshdagi ayollarda yaqqol ko‘zga tashlanadi. Kasallanish etnik ozchiliklar orasida ham, oq tanli ayollar orasida ham oshgan. Bu esa muammo endi faqat ayrim guruhlarga xos emasligini ko‘rsatadi.
Shu bilan birga, yosh bemorlarda tashxis qo‘yish vaqtida tana massasi indeksi ham oshgan. Olimlarning fikricha, og‘ir semizlikning erta rivojlanishi yoshligidayoq diabetga chalinish ehtimolini oshiradi.
COVID-19 pandemiyasidan keyin Angliyada semizlik ko‘rsatkichlari sezilarli oshgan. NHS ma’lumotlariga ko‘ra, 2019–2025 yillarda 20–29 yoshlilar orasida yangi semizlik holatlari 16 foizga, 30–39 yoshlilarda esa 20 foizga ko‘paygan.
2-toifa diabet organizm yetarli insulin ishlab chiqarmaganda yoki hujayralar unga to‘g‘ri javob bermaganda yuzaga keladi. Natijada qon shakar darajasi oshadi. Yoshligida kasallik rivojlansa, yurak xuruji va insult kabi jiddiy asoratlar xavfi yuqori bo‘ladi.
NHS England ma’lumotiga ko‘ra, Buyuk Britaniyada 30 yoshgacha bo‘lgan taxminan 12 ming kishi 2-toifa diabet bilan yashamoqda. Mamlakatdagi olti million diabet bilan kasallanganlarning 90 foizi aynan shu turga ega.
Mutaxassislar yosh bemorlar uchun o‘z vaqtida tashxis qo‘yish muhimligini ta’kidlaydi. Ba’zi hollarda erta bosqichda vazn yo‘qotish va ovqatlanishni o‘zgartirish orqali diabetni remissiyaga olib kirish mumkin. Semizlikni davolash uchun zamonaviy dorilar ham xavflarni kamaytirishda qo‘llanilmoqda.
Ayollarda diabet erkaklarga qaraganda kechroq aniqlanishi mumkin. Sabablardan biri — och qoringa qon shakarini tekshirish. Ayollarda bu ko‘rsatkich pastroq bo‘lib, ovqatdan keyingi glyukoza o‘zgarishlarini har doim ham aks ettirmaydi. Bunday hollarda glyukoza tolerantlik testi va HbA1c tahlili aniqroq ma’lumot beradi.
Xuddi shunday tendensiya Germaniyada ham kuzatilmoqda. Germaniya diabetologiya jamiyati ma’lumotlariga ko‘ra, 2014–2023 yillarda 11–17 yoshli o‘smirlar orasida 2-toifa diabet holatlari yiliga o‘rtacha 5,8 foizga oshgan.
Mutaxassislar yoshlar orasida kasallik tarqalishini faqat jismoniy faollikka chaqiriqlar bilan to‘xtatib bo‘lmasligini aytadi. Takliflar orasida maktab va bog‘chalarda ovqatlanishni yaxshilash, sog‘lom ratsionni rag‘batlantirish va sport uchun sharoit yaratish bor.
O‘zbekiston uchun ham bu mavzu dolzarb, chunki mamlakatda ortiqcha vazn va semizlik keng tarqalgan. Avvalroq O‘zbekistonda semizlik va 2-toifa diabetni davolash uchun tirzepatid asosidagi birinchi preparat ro‘yxatga olingan edi. Sejaro preparati shprits-qalam shaklida chiqariladi va haftada bir marta shifokor ko‘rsatmasi bilan qo‘llanadi.
Avvalgi ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekiston katta yoshli aholisining 64 foizi ortiqcha vaznga ega, har beshinchi kishi esa semizlikdan aziyat chekadi.
Source: podrobno.uz