Janubiy Afrikalik olim Letodi Luki Mathulwe fermerlarning eng dahshatli tushiga aylangan afrika armiya qurti (Spodoptera exempta) bilan tabiiy yo'l bilan kurashishning yangi usulini topdi. Uning kashfiyoti qishloq xo'jaligida katta umid uyg'otmoqda.
2025-yilda afrika armiya qurtining ommaviy tarqalishi Janubiy Afrikaning shimolidan boshlanib, aprel oyida KwaZulu-Natal provinsiyasiga yetib borgan edi. Aynan o'sha yerda ishlayotgan Mathulwe har kuni mahalliy fermerlardan dahshatli qo'ng'iroqlar olardi – dalalar qurtlarga to'lib ketgan edi.
Mathulwe voqea joyiga borib, Kikuyu o'ti bilan qoplangan dalalarda o'lik qurtlarni ko'rdi. Ularning tanasi sirli oq modda bilan qoplangan edi. Bu tabiiy qo'ziqorin bo'lib, qurtlarni ommaviy ravishda yo'q qilayotgan edi.
"Biror narsa hasharotlarni tabiiy ravishda o'ldirayotgan edi. Bu meni hayratga soldi, chunki boshqa joylarda hasharotlar tirik va o'tni yemirardi, lekin bu yerga kelishlari bilan ularni biror narsa o'ldiradi", – deydi olim.
Entomolog sifatida qo'ziqorinlardan foydalanishni o'rgangan Mathulwe darhol o'lik qurtlar va qo'ziqorin namunalarini yig'ib, Pietermaritzburgdagi laboratoriyasiga olib ketdi. Uning jamoasi natijalari ilmiy jurnalda e'lon qilindi va uning taxmini tasdiqlandi.
Bu kashfiyot katta yutuq, chunki armiya qurtiga qarshi kimyoviy vositalar faqat erta bosqichlarda samarali, katta yoshdagi qurtlarga esa hech narsa ta'sir qilmaydi. Qurt nafaqat makkajo'xori va jo'xori kabi asosiy ekinlarni yeydi, balki o'tlarda chorva mollarini kasal qiladigan kimyoviy birikma ham chiqaradi.
2017-yilda Zambiyada makkajo'xori hosilining 40% gacha qismi yo'q qilingan edi. Bu oziq-ovqat narxlarining oshishiga va hukumat byudjetlariga bosimga olib keladi. 2024-yilda Zimbabveda inflyatsiya 736% ga, Malavida esa 35% ga yetgan edi.
Mathulwe qo'ziqorinni keyingi ommaviy tarqalishda foydalanish mumkin bo'lgan mahsulotga aylantirish mumkinligini aytadi. "Bu fermerlarning qo'rquvini yo'qotadi, chunki qurtlar paydo bo'lganda ular vahima qilishadi", – deydi u.
Olim hali ko'p ish va sinovlar kerakligini tan oladi, ammo bu kashfiyot fermerlar uchun katta umid baxsh etadi. "Bu fermerlarga umid beradi, chunki ular dalalarida hasharotlarni nazorat qila olsa, hayvonlari kasal bo'lmaydi", – deya qo'shimcha qiladi u.
Source: www.theguardian.com