Qo'shma Shtatlar federal sudi Prezident Donald Trump ma'muriyatiga 5,000 dan ortiq efiopiyalikni deportatsiyadan himoya qiluvchi qonuniy kafolatlarni bekor qilishga ruxsat berdi.
Seshanba kuni okrug sudi sudyasi Brayan Merfi Vaqtinchalik Himoyalangan Maqom (TPS) guruhining tugatilishiga yashil chiroq yoqdi. TPS chet el fuqarolariga AQShda qolish va ishlash ruxsatnomasini olish imkonini beradi, agar ularning vatanida xavfsizlik ta'minlanmagan bo'lsa.
2025-yilda ikkinchi muddatga qaytganidan beri Trump turli millat vakillari uchun TPS himoyasini tugatishga intilmoqda. Seshanba kungi qaror hukumatga alohida mamlakatlar uchun TPSni tugatishga to'sqinlik qilgan oxirgi sud to'sig'ini olib tashladi.
Ma'muriyat rasmiylari qarorni olqishladi. Milliy Xavfsizlik Departamenti Bosh maslahatchisi Jeyms Persival ijtimoiy tarmoqda shunday yozdi: "Sudya Brayan Merfi Efiopiya TPS tugatilishiga qo'yilgan taqiqni bekor qildi. Barcha TPS tugatishlari kuchga kirdi!"
Bu qaror AQSh Oliy sudining iyun oyidagi 6-3 qaroridan so'ng qabul qilindi, u sudlarning TPS himoyasini tugatish bo'yicha Xavfsizlik Departamenti harakatlarini ko'rib chiqish imkoniyatini chekladi. Oliy sud qarori Suriya va Gaitidan kelganlar uchun bo'lsa-da, u boshqa millat vakillariga ham taalluqli edi.
Mart oyi holatiga ko'ra, AQShda TPS himoyasi ostida taxminan 1.29 million kishi yashagan. Ular AQSh hukumati xavfli deb hisoblagan 17 mamlakatni ifodalagan. Trump ma'muriyati esa kamida 13 millat uchun TPSni tugatishga harakat qilmoqda, jumladan Venesuela, Nikaragua, Janubiy Sudan va Somali fuqarolari.
Pew Research Center hisob-kitoblariga ko'ra, TPS bekor qilinishi joriy yilda dasturda qatnashgan kamida bir million kishiga ta'sir qiladi. Trump immigratsiyani cheklash va deportatsiyalarni kuchaytirish bo'yicha keng ko'lamli sa'y-harakatlarni amalga oshirmoqda.
Ma'muriyat TPS dasturiga qayta-qayta uzaytirishlar uni "vaqtinchalik" emas, balki uzoq muddatli dasturga aylantirganini ta'kidlamoqda. Milliy Xavfsizlik kotibi Markueyn Mullin seshanba kuni shunday deb yozdi: "Vaqtinchalik Himoyalangan Maqom aynan shunday — VAQTINCHALIK".
U maqomi bekor qilinganlarga ogohlantirish berdi: "Agar siz bizning mamlakatimizda bo'lsangiz va maqomingiz tugatilgan bo'lsa, siz NOQONUNIY ravishda shu yerdasiz. Sizning ikkita variantingiz bor: darhol ketish yoki tezda deportatsiya qilinish".
Tanqidchilar esa TPS fuqarolik mojarolari, tabiiy ofatlar va boshqa xavflar davom etayotgan mamlakatlar uchun bekor qilinayotganini ta'kidlamoqda. Efiopiyaliklarga birinchi marta 2022-yilda sobiq prezident Jo Bayden davrida TPS berilgan edi.
AQSh Davlat departamenti hozirda Efiopiyani to'rt balli shkala bo'yicha uchinchi darajali sayohat ogohlantirishi ro'yxatiga kiritgan, fuqarolarni "tartibsizliklar, jinoyat, o'g'irlash, terrorizm [va] minalar" tufayli u erga bormaslikka chaqiradi.
Xavfsizlik Departamenti dekabr oyida Efiopiya uchun TPSni tugatishni e'lon qilgan edi, chunki mamlakatdagi vaziyat "qaytayotgan efiopiyaliklarning shaxsiy xavfsizligiga jiddiy tahdid solmaydi". Biroq huquq himoyachilari bu qaror Efiopiyadagi haqiqiy vaziyatni aks ettirmasligini ta'kidlamoqda.
"Efiopiyadagi inqiroz hali ham davom etmoqda va bu qaror AQShda yashayotgan minglab efiopiyaliklarning hayotini jiddiy xavf ostiga qo'yadi", dedi African Communities Together tashkilotining siyosat bo'yicha ijrochi direktori o'rinbosari Diana Konate Reuters agentligiga.
Sudya Merfi avvalroq Efiopiyaliklar uchun TPSni tugatishga urinishlarni to'xtatib qo'ygan edi, chunki u Oliy sud qarorida ko'rib chiqilmagan masalalarni o'rganmoqchi edi. Sudda TPSni muddatidan oldin tugatish vakolati qonunga ko'ra Bosh prokurorda, Xavfsizlik Departamentida emas, degan dalillar ko'rib chiqildi.
Ammo Merfi bu dalilni rad etdi, garchi seshanba qarori Trump ma'muriyatining irqiy yoki milliy asoslarga ko'ra qaror qabul qilgani haqida apellyatsiya berish imkoniyatini ochiq qoldiradi.
Source: www.aljazeera.com