Seshanba kuni AQShning 29 shtati tomonidan Meta kompaniyasiga (Facebook va Instagram egalari) qarshi qo'zg'atilgan tarixiy sud jarayonining dastlabki eshituvlari boshlandi. Kolorado, Kaliforniya, Nyu-Jersi va Kentukki shtatlari Meta’ning ijtimoiy tarmoq ilovalari yosh foydalanuvchilarning ruhiy salomatligiga zarar yetkazadigan tarzda yaratilganini da'vo qilmoqda.
Sud jarayoni Kaliforniyadagi federal sudda bo'lib o'tmoqda va bir necha hafta davom etishi kutilmoqda. Sudya Ivon Gonsales Rojers ishni yakuniy hal qiladi, sakkiz kishilik hakamlar hay'ati esa maslahat roli o'ynaydi.
Kaliforniya bosh prokurori o'rinbosari Megan O'Nil o'zining dastlabki bayonotida Meta mahsulotlarni “foydalanuvchilarni jalb qilish, ularni iloji boricha uzoqroq ushlab turish, ma'lumotlarini yig'ish va haqiqatni jamoatchilikdan yashirish” uchun yaratganini aytdi. Uning so'zlariga ko'ra, bu ayniqsa bolalar uchun samarali ishlagan.
Da'vo 2023-yilda qo'zg'atilgan bo'lib, Meta ilovalarni yoshlarni haddan tashqari ko'p ishlatishga undaydigan tarzda loyihalashtirgani va 13 yoshgacha bo'lgan bolalarning ma'lumotlarini federal qonunlarni buzgan holda yig'gani da'vo qilinmoqda. O'Nilning ta'kidlashicha, “Meta bolalarga muhtoj edi va ularga g'amxo'rlik qiladigan odamlarni bolalar xavfsizligiga ishontirishi kerak edi”.
Meta esa barcha ayblovlarni rad etib, o'smirlar uchun kuchli himoya choralarini yaratganini ta'kidlamoqda. Kompaniya vakili Stefani Otveyning so'zlariga ko'ra, shtatlarning da'volari asossiz va moliyaviy talablar mutanosib emas. “Shtat bosh prokurorlari buni tarixiy ish deb atashlari mumkin, ammo ularning da'volari asossiz va moliyaviy talablari juda katta”, dedi u.
Sud jarayonining Meta uchun moliyaviy oqibatlari juda katta bo'lishi mumkin. Kompaniya 1,4 trillion dollargacha jarimaga tortilishi mumkin, bu uning bozor qiymatiga yaqin. Koalitsiya esa taxminan 200 milliard dollar jarima so'ramoqda. Meta allaqachon Nyu-Meksiko shtatidagi alohida ishda 942 million dollar jarima to'lashga majbur bo'lgan.
Meta o'zining yillik hisobotida yoshlar o'rtasidagi ijtimoiy tarmoq qaramligi bilan bog'liq da'volar “sezilarli moliyaviy zarar yoki jarimalarga” olib kelishi mumkinligini tan olgan. Kompaniya, shuningdek, boshqa ijtimoiy tarmoqlar qatori, butun AQSh bo'ylab shaharlar, maktab okruglari va shaxslar tomonidan ko'plab sud ishlariga duch kelmoqda.
Shtatlar koalitsiyasi Meta’dan platformalarga o'zgartirishlar kiritishni, jumladan yangi yosh cheklovlari va cheksiz skrollni qisqartirishni talab qilmoqda. Ishning asosiy sababi 2021-yilda Facebook sobiq ma'lumotlar olimi Frensis Xogenning AQSh Senati tinglovidagi bayonoti bo'lib, u kompaniya yuqori foyda olish uchun yoshlar salomatligiga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan mahsulotlarni bilgan holda ilgari surganini aytgan edi.
Meta sud jarayonini to'xtatishga bir necha bor urinib ko'rgan, jumladan 2024-yilda va shu yilning iyun oyida ham. Uoll-stritda kompaniya aksiyalari tushlik paytida 3 foizdan ko'proq qimmatlashgan.
Source: www.aljazeera.com