AQSh prezidenti Donald Trump o‘z harbiy kuchlari Hormuz bo‘g‘ozidagi harakatni to‘liq nazorat qilayotganini da’vo qilmoqda. U shuningdek, bo‘g‘oz orqali kemalar o‘tishi ochiqligini, Eron esa barcha kemalar uchun Tehron ruxsatisiz o‘tish taqiqlanganini aytmoqda. Shu bilan birga, Trump Omonni bombardimon qilish bilan tahdid qilmoqda, chunki u Maskatning Tehron bilan bo‘g‘ozni birgalikda boshqarish bo‘yicha kelishuviga qarshi.
Urush boshlanishidan oldin Hormuz bo‘g‘ozi yagona suv yo‘li sifatida qaralgan, kemalar markaziy qismdan o‘tgan. Endi esa bo‘g‘oz ikki asosiy yo‘nalishga bo‘lingan: shimoliy Eron yo‘nalishi (Larak va Qeshm orollari yaqinida) va janubiy Omon yo‘nalishi. AQSh janubiy yo‘nalishni talab qilmoqda va o‘z harbiy himoyasi ostidagi tijorat kemalari shu yo‘nalishdan o‘tadi.
Kpler ma’lumotlariga ko‘ra, 1-19 avgust kunlari bo‘g‘ozdan 112 ta neft, suyultirilgan gaz va LNG tashuvchi kema o‘tgan. Ulardan 21 tasi ochiq ravishda Eron yo‘nalishidan, atigi 2 tasi Omon yo‘nalishidan foydalangan. Qolgan 89 ta kema (80% dan ko‘prog‘i) transponderlarini o‘chirgan yoki noma’lum yo‘nalishda harakatlangan.
Umuman olganda, 236 ta kema bo‘g‘ozdan o‘tgan, shundan 83 tasi Eron yo‘nalishini ochiq ishlatgan, 3 tasi Omon yo‘nalishini, 2 tasi eski markaziy yo‘nalishni. 148 ta kema esa yashirin rejimda bo‘lgan. Bu shuni ko‘rsatadiki, kemalarning ko‘pchiligi harbiy hujumlardan qochish uchun transponderlarini o‘chirmoqda.
Urush davomida ham Eron, ham AQSh o‘z yo‘nalishlarini buzgan kemalarga hujum qilgan. Birlashgan Arab Amirliklari Eronni ADNOC tankeriga hujum qilishda ayblagan, AQSh esa Eron portlariga yo‘l olgan kemalarga raketa otgan. Shu sababli, ko‘plab kemalar xavfsizlikni ta’minlash uchun transponderlarini o‘chirishni afzal ko‘rmoqda.
Ekspertlarning fikricha, Eron hali ham bo‘g‘ozda katta ta’sir kuchiga ega. Ammo bu holat global neft bozori uchun barqaror emas. Urush boshlanganidan beri neft narxi keskin oshdi: Brent nefti 66 dollardan 119 dollargacha ko‘tarildi, hozir esa 92,9 dollar atrofida. Hormuz bo‘g‘ozi orqali dunyo neft va LNG yetkazib berishning beshdan bir qismi o‘tadi.
Source: www.aljazeera.com