Shu haftada Hindistonning Maharashtra shtatidagi Amravati shahridagi davlat shifoxonasining neonatal reanimatsiya bo'limida yong‘in sodir bo‘lib, uchta yangi tug‘ilgan chaqaloq hayotdan ko‘z yumdi. Ikki kun o‘tib, Pokistonning Islomobod shahridagi yirik davlat shifoxonasi tug‘ruq bo‘limida yana bir yong‘in yuz berib, 14 nafar chaqaloq halok bo‘ldi. Yong‘in sabablari turlicha bo‘lsa-da – Amravatida ventilyatorning nosozligi, Islomobodda esa konditsionerning portlashi – har ikki tomondagi ota-onalarning qayg‘usi bir xil.
Har ikki tomonda ham ota-onalar davlat shifoxonasi oldida turib, davlat tomonidan yuzaga keltirilgan bu shafqatsizlikni anglashga urinmoqda. Amravatida bir ota hali chaqaloqning yuzini ko‘rmagan holda tug‘ilgani munosabati bilan shirinliklar tarqatayotgan edi. Islomobodda esa bir oila ko‘p yillardan keyin o‘g‘il farzand dunyoga kelganini nishonlayotgan edi. Vaziyatlar turlicha, ammo institutsional nosozliklar va rasmiy munosabat odatiy qolipda bo‘ldi: qutqaruv guruhlari kechikib yetib keldi, favqulodda evakuatsiya esa yong‘in xavfsizligi qoidalarining buzilishi tufayli qiyinlashdi. Siyosatchilar tezda hamdardlik bildirdi, yuqori darajadagi tergov, moliyaviy kompensatsiya va yong‘in xavfsizligi tekshiruvlari e’lon qilindi. Vaziyat tinchigach, bu ikki fojia bir xil achchiq haqiqatni ochib berdi: kambag‘al va zaif oilalarning hayoti har ikki davlatda ham qurbon qilinishga mahkum.
Ikki davlat kriket, harbiy kuch va diplomatik ritorikada raqib, ammo oddiy fuqarolarning hayotini arzimas narsadek sarflashda birlashgan. 26 yil davomida sog‘liqni saqlash muxbiri sifatida men Hindiston va Pokistondagi shifoxona yong‘inlari ko‘plab hayotlarni olib ketganini, ammo bu institutlarni tartibga solishda hech qanday o‘zgarish bo‘lmaganini kuzatdim. 2011-yilda Kalkuttadagi AMRI shifoxonasida 89 kishi, 2016-yilda Bhubanesvardagi SUM shifoxonasida 24 kishi halok bo‘lgan edi. Hech kim sudlanmadi. Pokistonda ham 2012-yilda Lahordagi Services Hospitalda 10 nafar chaqaloq, 2024-yilda Sahiwal Teaching Hospitalda 11 nafar chaqaloq yong‘inda vafot etgan.
Bu so‘nggi yong‘inlar – Amravati va Islomobod – faqatgina nosoz jihozlar yoki individual beparvolik haqidagi hikoya emas. Ular Hindistonning eng boy shtatida va Pokiston poytaxtida sodir bo‘ldi, bu esa davlat ustuvorliklari haqida gapiradi. Davlat ma’lumotlariga nazar tashlasak, har yili ikki davlat ham o‘z fuqarolarini o‘rta asr jamiyatlaridek qurbon qilmoqda. Hindiston va Pokiston kambag‘al yoki urushdan vayron bo‘lgan davlatlar emas, ular zarur narsalarni qilish uchun bilim va boylikka ega. Ammo hech qanday mazmunli yaxshilanishni rad etish – bu siyosiy tanlov va kechirilmas xato.
Hindiston va Pokiston o‘z fuqarolarini bir-biridan himoyalanish eng oliy xavfsizlik ekanligiga ishontirishga o‘nlab yillar sarfladi. Haqiqat shundaki, ikkala davlat fuqarolari uchun eng katta xavf – bu o‘z hukumatlarining beparvoligidir. Yirik binolarda, masalan, fabrika, savdo markazlari va shifoxonalarda yong‘inlar Hindiston va Pokistonda tez-tez sodir bo‘ladi, chunki xavfsizlik qonunlari va qurilish me’yorlariga rioya qilinmaydi. Bu takroriy hodisalar siyosiy tizim, sud tizimi, ommaviy axborot vositalari va fuqarolik jamiyati haqida savollar tug‘diradi. Ular demokratiyalarning asosiy mohiyatini – nimani birinchi o‘ringa qo‘yishini va kimni qadrlashini ochib beradi. Barcha savollarga bitta javob berilmoqda: zaiflar, kasallar va kambag‘allar emas.
Shu oyning boshida ikkala davlat ham mustaqillikning 79 yilligini nishonladi. Ikkalasi ham 79 yil davomida bir-biriga murakkab tarixi, madaniyati, tili va oshxonasi bilan faxrlanishini eslatdi. Ammo har ikki tomonda ham biz beparvolik bilan boshqarilmoqdamiz. Bizda protsessual demokratiya ko‘rinishi bor, lekin eng kambag‘allarga o‘zgarish olib kelishdan bosh tortadigan hukumatlar mavjud. Bizga millat uchun hamma narsani qurbon qilish o‘rgatilgan, ammo o‘z xavfsizligimizni o‘zimiz ta’minlashimiz kerak, hukumatdan hech narsa kutmasdan.
Bu hafta, har ikki tomonda ham o‘zini himoya qila olmaydigan yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning yong‘inda o‘limini kuzatar ekanman, men ikkala davlat rahbarlarida ham uyat hissi bormi, deb o‘yladim. Tug‘ruqdan keyin ayollar bir necha qavat zinapoyadan yugurib tushib, derazalardan chiqib, narvonlardan tushishga majbur bo‘lgani uchunmi? Yoki oilalar yong‘in paytida suv purkash tizimi ishlamaganini dahshat bilan aniqlaganlari uchunmi? Yoki bu oilalar kuydirilgan chaqaloqlarni ko‘rish dahshatidan umr bo‘yi azob chekishlari uchunmi?
Men harbiy qudrat va yadro arsenali Bosh vazir Narendra Modi va Bosh vazir Shahboz Sharif uchun neonatal bo‘lim oldida yig‘layotgan onani ko‘rganda nimani anglatishini o‘yladim. Bu ritorika emas, balki o‘z xalqini sevmaydigan qobiliyatsiz rahbariyatning xolis bahosidir. Chunki urushga milliardlab sarflaydigan davlatlar shifoxonada ishlaydigan sprinkler tizimi yoki yong‘in xavfsizligi qoidalarini ta’minlashni asossiz talab deb da’vo qila olmaydi.
Yong‘in xavfsizligi – bu hashamat emas, G‘arb yoki mustamlakachilik orzusi emas, hatto boylik belgisi ham emas. Bu – zamin. Hukumat o‘z xalqini takroran shu zamindan pastga tushishiga yo‘l qo‘ymasligi kerak. Yetmish to‘qqiz yil – davlatning o‘ziga kelishi uchun uzoq vaqt. Armiya qurish, sun’iy yo‘ldoshlarni koinotga uchirish, yadro arsenalini yaratish va qo‘shnilariga ko‘rsatish uchun yetarli. Ammo agar yangi tug‘ilgan chaqaloq o‘zi tug‘ilgan binoda omon qola olmasa, milliy xavfsizlikning nima foydasi bor? Yoki xavfsizlik faqat davlatning boshqa davlatdan himoyalanish qobiliyatini anglatadimi, fuqarolar esa hasharotlar kabi kutilmagan tarzda o‘layveradi?
Amravati va Islomoboddagi ota-onalar chaqaloqlarini himoya qilish uchun yadro arsenaliga muhtoj emas edi. Ular yong‘in signalizatsiyasining ishlashi va favqulodda chiqish yo‘llarining ochiq bo‘lishiga muhtoj edi. Bunday asosiy narsani ta’minlay olmaydigan davlatlar milliy g‘ururga haqli emas.
Ushbu maqolada bildirilgan fikrlar muallifning shaxsiy qarashlari bo‘lib, Al Jazeera’ning rasmiy pozitsiyasini aks ettirmaydi.
Source: www.aljazeera.com