AQSh prezidenti Donald Tramp Eronga qarshi yana hujumlar uyushtirishi mumkinligi haqida ogohlantirdi. Uning so'zlariga ko'ra, Vashington Eronni "xohlagan vaqtda" urishi mumkin. AQShning so'nggi zarbalari ortidan qurbonlar soni 18 kishiga yetdi, kamida 108 kishi yaralandi.
Trampning chorshanba kungi tahdidi AQSh va Eron o'rtasidagi iyul oyidan beri eng katta to'qnashuvdan so'ng yuz berdi. AQSh harbiylari Eronning janubiy qirg'og'idagi shaharlar va hududlarni, jumladan Hormuz bo'g'ozi yaqinidagi Kuhestak shahridagi to'y marosimini bombardimon qildi.
Eron o'z navbatida Yaqin Sharqdagi AQSh bazalariga, jumladan Bahrayn, Iroq va Iordaniyadagi ob'ektlarga hujum qildi. Oq uyda jurnalistlarga gapirar ekan, Tramp "kecha ularga juda qattiq zarba berdik" va zarbalar "Hormuz bo'g'ozi bo'ylab qurishga uringan barcha yangi jihozlarni yo'q qildi" deb da'vo qildi.
Eron rasmiylari AQSh zarbalarida kamida 18 kishi halok bo'lganini tasdiqladi. Eron sog'liqni saqlash vaziri Muhammad-Rizo Zafargandiyga ko'ra, qurbonlar orasida ikki bola ham bor. Ulardan biri to'rt yoshli bola bo'lib, u Sirik okrugidagi Kuhestakdagi to'y marosimiga uyushtirilgan hujumda halok bo'lgan. O'sha zarbada kamida to'rt kishi o'ldirilgan.
Eron Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Ismoil Baqoiy Kuhestakdagi hujumni "urush jinoyati" deb atadi va AQShning tinch aholini nishonga olmaslik haqidagi da'volariga javob qaytardi. U X'dagi sahifasida: "Haqiqat shunchalik dahshatliki, hatto Amerika propagandasi ham bugun AQSh harbiylari aytayotgan da'voni aytishga jur'at eta olmagan. Sirik bu hikoya emas. Tinch aholi haqiqiy. Qurbonlar haqiqiy", deb yozdi.
Eron ommaviy axborot vositalari Kuhestakdagi to'rt qurbonning dafn marosimi payshanba kuni bo'lib o'tishini xabar qildi. Olti oylik urush neft narxining keskin oshishiga olib keldi, jahon iqtisodiyotini larzaga soldi va AQShdagi noyabr oyidagi oraliq saylovlar oldidan Trampning Respublikachilar partiyasi uchun siyosiy muammolarni kuchaytirmoqda.
Reuters va Ipsos so'roviga ko'ra, amerikaliklarning atigi 31 foizi urushni ma'qullaydi, 63 foizi esa norozi. Saylovchilar, ayniqsa, yoqilg'i narxining oshishidan norozi. Urush qayta boshlanganidan beri xalqaro standart hisoblangan Brent neftining narxi barrel uchun taxminan 95 dollargacha ko'tarilib, urush boshidan beri 30 foizdan oshdi.
Trampning reytingi ham mojaro boshlanganidan beri 40 foizdan 33 foizga tushib ketdi, deya xabar beradi Reuters/Ipsos. Chorshanba kuni Tramp harbiy kampaniya uzoq davom etmaydi deb hisoblamasligini aytdi. Shuningdek, u bo'lajak saylovlar uning Eron strategiyasida omil emasligini yana bir bor ta'kidladi.
"Birinchidan, men saylanmayapman. Mening partiyam saylanmoqda va men partiyamga yordam beraman", dedi u Oval kabinetda jurnalistlarga. "Lekin menimcha, mening partiyam Eronga yadro quroliga ega bo'lishiga yo'l qo'ymasligimizni hurmat qiladi". Eron esa yadro quroliga intilayotganini rad etmoqda.
Pokiston armiyasining sobiq general-leytenanti Tariq Xonning aytishicha, AQSh "hozir Eron urushida tobora noqulay strategik vaziyatga tushib qolgan". "Qo'shma Shtatlar urushdan oldin mavjud bo'lgan dengiz muhitini tiklay olmadi va endi urushning o'zi yaratgan muammoni hal qilish uchun harbiy resurslarni sarflamoqda", dedi u Al Jazeera telekanaliga, Eronning Hormuz bo'g'ozini yopishiga ishora qilib.
Urushdan oldin bo'g'oz dunyo savdo neftining taxminan beshdan birini tashuvchi erkin xalqaro suv yo'li edi. Tehron urushni boshlagan 18-fevraldagi AQSh va Isroil zarbalariga javoban suv yo'lini yopdi. AQShning bo'g'oz ochiqligi haqidagi qayta-qayta da'volariga qaramay, hozir har kuni bir nechta kemagina o'tmoqda va Eron o'tishga urinayotgan kemalarni nishonga olishda davom etmoqda.
Chorshanba kuni Eron Islom inqilobi qo'riqchilari korpusi (IRGC) ikkita neft tankeri minalarga urilib, ruxsatsiz o'tish paytida ishdan chiqqanini ma'lum qildi. Alohida, Saudiya Arabistonining Bahri yuk tashish kompaniyasi hafta boshida o'z kemasiga qilingan hujumda ikki filippinlik dengizchi halok bo'lganini xabar qildi.
Eronning Hormuz bo'g'ozini nazorat qilish uchun tuzilgan Fors ko'rfazi bo'g'ozi boshqarmasi (PGSA) bu hafta "talablarga rioya qilmaganlik" uchun qora ro'yxatiga yana 11 ta kemani qo'shdi, o'tgan hafta esa 45 tasi qo'shilgan edi. PGSA, agar kemalar bo'g'ozni kesib o'tishdan oldin Eronga kerakli hujjatlarni taqdim etmasa, ular jarimaga tortilishi, musodara qilinishi yoki tortib olinishi mumkinligini aytdi.
Shu bilan birga, AQSh Eronga qarshi iqtisodiy izolyatsiya kampaniyasini kuchaytirdi, Tehron bilan savdo qiladigan mamlakatlarga katta sanksiyalar qo'llash bilan tahdid qilmoqda, shuningdek, Hormuz bo'g'ozida o'z blokadasini saqlab turibdi. Tramp chorshanba kuni Vashington bo'g'ozni nazorat qilayotganini ta'kidlashda davom etdi va AQSh kuchlari "har kuni millionlab barrel neft bilan ko'plab qayiqlarni chiqarishga" yordam berayotganini aytdi.
"Biz, asosan, muammosiz qilyapmiz. Vaqti-vaqti bilan ular dron otishadi, biz uni urib tushiramiz. Biz nazoratga egamiz, juda kuchli nazorat", dedi u. Seshanba kuni u AQSh harbiy-dengiz kuchlari har kuni bo'g'ozdan 30 ga yaqin kemani kuzatib chiqishga yordam berayotganini da'vo qilgan edi. Urushdan oldin suv yo'lidan har kuni 130 ga yaqin kema o'tardi.
Sobiq pokistonlik general Xonning aytishicha, Eron AQShni an'anaviy tarzda mag'lub eta olmasligini tushunadi va urushni Tramp uchun qimmatga tushirishga intilmoqda. "Agar Tramp keskinlashsa, Eron Amerikani Yaqin Sharqdagi yana bir urushga chuqurroq tortilgan sifatida ko'rsatishi mumkin; agar u o'zini tiyib tursa, Tehron AQSh harbiy ustunligi Eronni taslim bo'lishga majbur qila olmasligini da'vo qilishi mumkin", dedi u.
"Eronga jang maydonida g'alaba kerak emas; u tik turishi, iqtisodiy buzilishni saqlab qolishi va urushni AQSh uchun siyosiy jihatdan qimmatga tushirishi kerak. Tehron Amerika g'alabasini harbiy, iqtisodiy va saylov jihatidan tobora qimmatga tushirishi kerak."
Source: www.aljazeera.com