Isroil Savdo palatasi o‘tgan haftada Bosniya va Gersegovina tarkibidagi Serb respublikasi ma’muriy markazi Banja Luka shahrida o‘z ofisini ochdi. Rasmiylarning ta’kidlashicha, bu qadam tomonlar o‘rtasidagi aloqalarni “yanada mustahkamlash”ga xizmat qiladi.
Ofis ochilishi Isroilning G‘azo sektoridagi falastinliklarga qarshi genotsid urushi tufayli xalqaro miqyosda tobora kuchayib borayotgan tanqidlar fonida sodir bo‘lmoqda. Bosniyaning boshqa asosiy siyosiy subyekti – Sarayevo markazidagi Bosniya va Gersegovina Federatsiyasi ham bu urushni qoralab kelmoqda.
Biroq Serb respublikasida Isroil 2023-yil oktabridan beri davom etayotgan G‘azo urushidan buyon kuchli qo‘llab-quvvatlanmoqda. Serb respublikasining sobiq prezidenti va amalda yetakchisi bo‘lgan Milorad Dodik tez-tez Isroilparast qarashlarini bildirib, Serb respublikasini Bolqondagi Isroilning asosiy ittifoqchisi sifatida ko‘rsatib kelmoqda.
G‘azo urushi boshlangach, Dodik Serb respublikasi Isroilning o‘zini himoya qilish huquqini to‘liq qo‘llab-quvvatlashini aytgan, Banja Luka shahridagi Respublika saroyi esa Isroil bayrog‘i ranglari bilan yoritilgan edi.
Dodik o‘tgan yili Bosniyadagi 1990-yillar urushini tugatgan tinchlik bitimini nazorat qiluvchi xalqaro elchining qarorlariga bo‘ysunmaganligi uchun sudlangan va lavozimidan chetlashtirilib, olti yilga siyosiy faoliyat bilan shug‘ullanish taqiqlangan edi. U Falastinni xalqaro tan olish tashabbuslariga qarshi chiqib kelmoqda. 2025-yil avgustida u “haqiqatda mavjud bo‘lmagan davlatni qonuniy tan olish mumkin emas” degan edi.
Payshanba kuni Banja Lukadagi ochilish marosimida so‘zlagan Dodik serb va yahudiy xalqlari o‘rtasidagi siyosiy va tarixiy aloqalarni hamda ularning o‘xshash “aziyatlari”ni ta’kidladi. “Biz imkonsiz sharoitlarda va tarixiy jihatdan dushmanona muhitda o‘zligimizni va muqaddas so‘zimiz – ozodlikni saqlab qolishga qodir ekanligimizni ko‘rsatdik”, dedi u.
Isroilning Bosniyadagi elchisi Galit Peleg Banja Lukadagi ofis biznes aloqalarini yo‘lga qo‘yish va “investitsiya hamkorligini” rivojlantirishga qaratilganini, biroq tafsilotlarni bermadi. “Sarayevoda noroziliklar va tahdidlar avj olgan bir paytda, Milorad Dodik idorasi bizga Banja Lukada go‘zal bino taklif qildi”, dedi Peleg marosimda, G‘azo urushi paytida Bosniyada bo‘lib o‘tgan Falastin tarafdori namoyishlariga ishora qilib.
Dodik Serb respublikasi Isroildan keladigan yangi texnologiyalar uchun qo‘llab-quvvatlash dasturini yaratishini aytdi, ammo tafsilotlarni oshkor qilmadi. Serb respublikasi hukumati ham katta Isroil investitsiyasi kelishi mumkinligini va’da qilmoqda, biroq hech qanday ma’lumot bermayapti.
Ofis prezidenti Amir Gross Kabiri – isroillik tadbirkor, sanoatchi va investor bo‘lib, so‘nggi yillarda Bosniyaning iqtisodiy va siyosiy hayotida eng taniqli shaxslardan biriga aylandi. Uning kompaniyasi, M.T. Abraham Group xalqaro konglomerati sho‘ba korxonasi, 2020-yilda bankrot bo‘lgan Mostar alyuminiy giganti Aluminij obyektlarini ijaraga olish shartnomasini imzolaganidan keyin keng jamoatchilikka tanildi.
Ofis ochilishi to‘g‘risidagi bitim imzolangach, Serb respublikasi Xalqaro hamkorlik idorasi direktori vazifasini bajaruvchi Ana Trisic Babic Serb respublikasi va Isroil “uzoq vaqtdan beri do‘stona munosabatlarni rivojlantirib kelayotganini” aytdi va buni “ikki xalqning tarixiy tajribasi va duch kelayotgan qiyinchiliklar” bilan bog‘ladi. U Serb respublikasi hukumati Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyahuning ofis ochilishini qo‘llab-quvvatlashini bu munosabatlarning tasdig‘i sifatida baholashini qo‘shimcha qildi.
Zagrebda joylashgan tahlilchi Davor Gjenero, G‘arbiy Bolqondagi siyosiy vaziyatni yaxshi biladigan mutaxassis, ofis ochilishi Serb respublikasi hukumatiga moliyaviy muammolarni, jumladan o‘sib borayotgan qarzlarni yengillashtirish imkoniyatini berishini aytdi. U Serb respublikasi “qandaydir bankrotlikka yuz tutayotganini va Isroil bilan har qanday iqtisodiy faoliyat bu muammoni hal qilish strategiyasining bir qismi bo‘lishi mumkinligini” ta’kidladi.
Gjenero, shuningdek, Dodik va Serbiya prezidenti Aleksandar Vuchich siyosati o‘rtasidagi “bog‘liqlikni” ham ta’kidlab, buni Bosniyada kuchayib borayotgan keskinlik sharoitida potentsial “xavfli” holat deb atadi. “Bu Bosniya va Gersegovina birligi va suverenitetiga jiddiy tahdid soladigan markazdan qochish jarayonlari sodir bo‘layotganidan dalolat berishi mumkin”, dedi u.
Gjeneroning fikricha, Serb respublikasi va Isroil o‘rtasidagi hamkorlik, shuningdek, Serbiya va Isroil o‘rtasidagi, ayniqsa harbiy sohadagi hamkorlikning kuchayishi Bosniya va Gersegovinadagi keskinlikni yanada oshirishi mumkin. U Serb respublikasining “Sarayevo bilan muvofiqlashtirmasdan amalga oshirilgan har qanday faoliyati” Bosniya va Gersegovinaning Yevropa Ittifoqi bilan muloqotida jiddiy muammo bo‘lishi mumkinligini aytdi, chunki mamlakat YIga a’zo bo‘lishga intilmoqda. “Shuningdek, Dodikni kuchaytiradigan har qanday narsa Sarayevo va Banja Luka o‘rtasidagi munosabatlar va Bosniya va Gersegovina ichki munosabatlari uchun xavflidir”, deya xulosa qildi u.
Source: www.aljazeera.com