Sudanning Shimoliy Darfur viloyatidagi Tawila shahri yaqinidagi Daba Naira lagerida ko‘k chodirlar qator-qator bo‘lib joylashgan. Bu chodirlar Xalqaro migratsiya tashkiloti (IOM) tomonidan Turkiyaning Favqulodda vaziyatlar boshqarmasi (AFAD) ko‘magida o‘rnatilgan. Ammo bu 3000 chodir 665 mingdan ortiq ko‘chirilgan odamlarning ehtiyojlarini qondirish uchun juda kam.
Darfur mintaqasi ijtimoiy ta’minot vaziri va gumanitar masalalar bo‘yicha koordinatori Abdelbagi Mohamed Hamid Al Jazeera Arabic nashriga ma’lum qilishicha, mintaqaviy hukumat donorlar, jumladan Turkiya elchisiga murojaat qilib, ko‘chirilganlar uchun chodir ajratishni so‘ragan. Natijada Turkiya Darfur va Kordofan viloyatlariga IOM orqali tarqatish uchun 30 ming chodir ajratgan. Tawiladagi Daba Naira lagerida kutilgan 6000 chodirdan 3000 tasi o‘rnatilgan. Yana 2450 tasi Janubiy va Sharqiy Darfurdagi Shaeria tumanidagi Salam, al-Vihda va al-Naxil lagerlariga yetkazilgan.
Vazirning ta’kidlashicha, Darfurda eng katta gumanitar yordamga muhtoj hudud Malha bo‘lib, undan keyin Tina, Karnoy va Um Baru hududlari turadi. Ushbu izolyatsiya qilingan hududlarga yordam yetkazish uchun Tina chegara punktini ochish zarur. Bu joylarda oziq-ovqat, dori-darmon va yoqilg‘i keskin yetishmaydi, urush esa ularning izolyatsiyasini yanada chuqurlashtirgan.
Abdelbagi ogohlantirishicha, faqat boshpana bilan inqirozni yengib bo‘lmaydi, chunki ocharchilik xavfi urushdan ham halokatli bo‘lishi mumkin. Gumanitar tashkilotlar ko‘plab zarar ko‘rgan hududlarga yetib borishda qiynalmoqda. Yangi chodirlarning kelishi yomg‘ir mavsumi boshlanishi va ko‘chirilganlar lagerlarida yong‘inlar avj olishi bilan bir vaqtga to‘g‘ri keldi, bu esa yomon chodirlarda yashovchi odamlarning azobini yanada oshiradi.
IOM Tawilada gumanitar ehtiyojlar tobora yomonlashayotgani, xizmatlar yemirilayotgani va toza ichimlik suvi yo‘qligi sababli vabo kabi kasalliklar tarqalayotgani haqida ogohlantirdi. Lagerlar haddan tashqari to‘la va sanitariya sharoitlari yo‘q. Tashkilot Daba Naira lagerida boshpanalar sonini ko‘paytirishda davom etsa-da, ko‘chirilish tezligiga yetib olmayapti.
El-Fasherdan kelgan ko‘chirilgan Ahmed Mousa Al Jazeeraga aytishicha, yangi chodirlar lager ehtiyojlarining o‘ndan bir qismini ham qoplamaydi, odamlar yomg‘ir ostida ochiq havoda uxlaydi, bolalar esa tegishli yordamsiz kasal bo‘lib qolmoqda. Xuddi shu lagerdagi ko‘chirilgan ayol Fotima Ibrohimning so‘zlariga ko‘ra, odamlar el-Fasherdan xavfsizlik izlab qochgan, ammo tabiat injiqliklariga, ochlik va kasalliklarga duch kelgan. “Biz yangi chodirlarni uzoqdan ko‘ramiz, ammo ular yetarli emas. Biz ochlik va kasallikdan chivin kabi qirilib bormoqdamiz. Bolalarimiz ko‘z oldimizda kasal bo‘lib qolmoqda, dori-darmonimiz ham yo‘q”, deydi u.
Darfur mintaqasi hukumati qishloq xo‘jaligi vaziri Al-Sadiq Barango Al Jazeeraga bildirishicha, ocharchilik urushdan ham xavfliroq bo‘lishi mumkin, chunki mavsumiy yomg‘irlar kamayib, qishloq xo‘jaligi yerlari va yaylovlar qurib bormoqda. Uning so‘zlariga ko‘ra, urush dehqonlarni yerlarini tashlab ketishga majbur qilgan, ekin maydonlari, xususan meva bog‘lari va texnik ekinlar qurolli guruhlar tomonidan vayron qilingan. Barango vaziyatni “yaqinlashib kelayotgan falokatning dahshatli belgilari” deb ta’riflab, shoshilinch gumanitar aralashuvga chaqirdi.
IOM ma’lumotlariga ko‘ra, Tawilada 665 mingga yaqin ko‘chirilgan odam istiqomat qiladi, ularning aksariyati el-Fasher va uning atrofidan qochgan. Ularning soni 2025-yil martdan sentabrgacha ikki baravardan ko‘proq oshib, 238 mingdan 652 mingdan oshgan. Tashkilot hisob-kitoblariga ko‘ra, Tawiladagi uy xo‘jaliklarining 70 foizdan ortig‘i tibbiy yordamdan mahrum, oilalarning yarmi davolanish imkoniga ega emas. Besh yoshgacha bo‘lgan bolalar va homilador ayollar eng ko‘p zarar ko‘rmoqda, to‘yib ovqatlanmaslik va yuqumli kasalliklar ko‘paymoqda.
Ko‘chirilganlar va qochqinlar koordinatsiyasi matbuot kotibi Adam Rijal Al Jazeeraga “Tawila shunchaki raqamlar emas” deb ta’kidladi. U ehtiyojlar imkoniyatlardan o‘nlab baravar yuqori ekanini, ochlik, kasallik va asosiy xizmatlarning yo‘qligi sababli, ayniqsa bolalar va qariyalar orasida o‘limlar ko‘payishidan ogohlantirdi. Gumanitar tashkilotlar ko‘chirilganlarga yetib borishda katta qiyinchiliklarga duch kelmoqda, chunki yer notekis va Sudan hukumati bilan urushayotgan, muhim yo‘llarni nazorat qiluvchi Tezkor qo‘llab-quvvatlash kuchlarining nazorat punktlari ko‘p. Mahalliy faollar yordam yuk mashinalari ba’zan talon-taroj qilinishi va tovlamachilikka uchrashini, bu esa yordam narxini oshirib, yetib borishini kechiktirishini aytishadi. Ko‘plab ko‘chirilganlar cheklangan oziq-ovqat ratsionini olish uchun uzoq masofalarni piyoda bosib o‘tishga majbur bo‘lmoqda, boshqalari esa haftalab yordamsiz qolmoqda.
Tawilada yuz minglab odamlar eskirgan chodirlarda kasalliklar avj olgan va yomg‘ir mavsumi xavf-xatarlari ostida yashamoqda. Boshpana, oziq-ovqat va parvarishga ehtiyoj ortib bormoqda, ammo 3000 chodir kundan-kunga og‘irlashib borayotgan gumanitar falokatni bartaraf etishga qodir emas.
Source: www.aljazeera.com