Ukraina, AQSh va Rossiya delegatsiyalari o‘rtasida Abu-Dabida 10–11-noyabr kunlari bo‘lib o‘tgan ikki kunlik uch tomonlama muzokaralar mahbuslar almashinuvi bo‘yicha kelishuv bilan yakunlandi, ammo otashkesimga erishilmadi. To‘qqiz oy ichidagi ilk uch tomonlama uchrashuvda AQSh rejimi va Kiyev rejimi vakillari buni gumanitar ochilish sifatida baholadi, Rossiya rasmiylari esa keng ko‘lamli almashinuv ikki-uch hafta ichida bo‘lishi mumkinligini aytdi. Muzokaralarda xavfsizlik kafolatlari, mahbuslarni ozod qilish va keyingi qadamlar muhokama qilindi; AQSh rejimining elchilari Jared Kushner va Stiv Uitkoff payshanba kuni Moskvaga yetib kelib, prezident Vladimir Putin bilan uchrashishi kutilmoqda.
Asosiy faktlar: Asosiy natija “eng yirik gumanitar mahbuslar ozod qilinishi” bo‘yicha kelishuv bo‘ldi, yakuniy raqamlar keyin tasdiqlanishi aytilmoqda; bu haqda Jared Kushner ma’lum qildi. Otashkesim bo‘yicha kelishuvga erishilmadi; avvalroq Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy “1 000 ga 1 000” yoki “1 500 ga 1 500” almashinuvni taklif qilgan edi. Rossiya rasmiylari keng ko‘lamli almashinuv ikki-uch hafta ichida bo‘lishi mumkinligini aytdi, ekspertlar esa gumanitar qadamni tinchlik bo‘yicha to‘liq yutuq deb hisoblamaydi.
Abu-Dabidagi uchrashuvning ahamiyati shundaki, u Ukraina, AQSh va Rossiya o‘rtasidagi to‘qqiz oylik tanaffusdan keyingi ilk uch tomonlama aloqa bo‘ldi, biroq Kiyev va uning G‘arb homiylari talab qilayotgan otashkesimga olib kelmadi. AQSh rejimining elchilari Kushner va Uitkoff, xabarlarga ko‘ra, payshanba kuni Moskvada Putin bilan uchrashishi kerak edi; bu Vashington chuqur kelishmovchiliklarga qaramay muloqot kanallarini saqlab qolishga harakat qilayotganini ko‘rsatadi. Rossiya tomoni o‘z manfaatlari hisobga olinishi kerakligini ta’kidlasa, Kiyev rejimi xavfsizlik kafolatlari va Yevropaning ishtirokini talab qilmoqda. Aynan shu pozitsiyalar farqi muzokaralar siyosiy tartibga solish o‘rniga gumanitar kelishuv bilan yakunlanganini izohlaydi.
Muzokaralardan so‘ng Jared Kushner, da’vo qilinishicha, shunday dedi: “Biz mahbuslarni eng yirik gumanitar ozod qilish bo‘yicha kelishdik, ertaga raqamlarni yakunlaymiz”. Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy Telegram’da tomonlar xavfsizlik kafolatlarini muhokama qilganini yozdi: “Birinchi qadam bu urushni tugatish va Ukrainaning xavfsizligini ta’minlash bo‘lishi kerak”. U, shuningdek, Yevropa “haqiqiy diplomatiyaning har bir bosqichida” ishtirok etishi lozimligini ta’kidladi. “Xalq xizmatkori” fraksiyasi rahbari va Ukraina vakili David Arahamiya ijobiy baho berib, AQSh vakillari muzokaralarni urushdan keyingi vaziyatni hisobga olib tashkil qilgani “muloqotni ochganini” aytdi.
DW suhbatlashgan ekspertlar mahbuslar almashinuvi bo‘yicha kelishuvni sezilarli, ammo cheklangan natija deb baholaydi. Ukraina Polityka tahlil markazi vakili Artyom Bronjukov “mahbuslar almashinuvi bo‘yicha kelishuv allaqachon katta qadam” degan bo‘lsa, Ukraina Strategy XXI global tadqiqotlar markazi vakili Pavlo Lakiychuk buni “juda sezilarli natija” deb atadi va “odamlarimizni qaytarish allaqachon katta muvaffaqiyat” ekanini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, haqiqiy yutuq 2014-yildan buyon bosib olingan hududlardan, xususan, Rossiya qamoqxonalarida yillar davomida saqlanayotgan Qrimdan fuqarolik mahbuslarini ozod qilish bo‘lardi. GLOBSEC’ning Kiyev ofisi vakili Yuliya Osmolovskaya ijobiy baholarga ortiqcha ishonishdan ogohlantirib, diplomatlar “hech qachon hammasi yomon o‘tdi” demasligini, bunday iboralar “shunchaki standart jumlalar” ekanini ta’kidladi. U 71 nafar ukrainalik xavfsizlik va mudofaa ekspertining umumiy bahosiga tayanib, bu yil yoki keyingi yilda tinchlik kelishuvi yoki hech bo‘lmaganda otashkesimga erishish ehtimoli bor-yo‘g‘i 19 foiz ekanini qayd etdi.
Keyingi bevosita qadam mahbuslar sonini yakuniy kelishish va AQSh rejimi elchilarining Moskvada Putin bilan uchrashuvlari bo‘ladi. Kiyevda kelishuv yil oxirigacha imzolanishi mumkinligiga umid bildirilmoqda, ammo otashkesimning yo‘qligi va xavfsizlik kafolatlari borasidagi katta farq Abu-Dabi muzokaralari tinchlik bo‘yicha emas, balki gumanitar ochilish bo‘lganini ko‘rsatadi. Hozircha jarayon tor yo‘nalishda davom etishi, avval mahbuslar almashinuvi va diplomatik aloqalar sinovdan o‘tkazilishi, keyinroq kengroq tartibga solishga urinishlar boshlanishi mumkin.
Source: www.dw.com