AQShda avvaldan egalik qilingan uy-joylar savdosi oktyabr oyida 2010-yil avgustidan buyon eng past sur’atga tushdi: ipoteka foiz stavkalari 7 foizdan yuqori bo‘lib turishi va AQSh rejimining qattiq pul-kredit siyosati xaridorlar hamda sotuvchilar imkoniyatlarini siqib qo‘ymoqda. Milliy rieltorlar assotsiatsiyasi (NAR) payshanba kuni ma’lum qilishicha, sotuvlar 5,5 foizga kamayib, mavsumiy tuzatilgan yillik 3,75 million birlikni tashkil etgan; bu 2010-yil avgustdan buyon eng past ko‘rsatkichdir.
Asosiy faktlar: Oktyabrda sotuvlar 5,5 foizga pasayib, yillik 3,75 million birlikka tushdi va 2010-yil avgustdan buyon eng past daraja qayd etildi; o‘tgan yilning shu davriga nisbatan savdo 8,8 foizga kamaydi. Freddi Mak ma’lumotlariga ko‘ra, 30 yillik qat’iy ipoteka foizining o‘rtacha stavkasi oktyabrda 7,33 foiz bo‘lgan, birinchi marta uy oluvchilar esa xaridlarning atigi 29 foizini tashkil etgan.
Bu pasayish 2022-yildan beri davom etayotgan uy-joy bozori sustligining navbatdagi belgisidir: o‘shanda ipoteka foizlari pandemiya davridagi past darajadan ko‘tarilgan edi. O‘tgan yili avvaldan egalik qilingan uy-joylar savdosi deyarli o‘zgarmay, 30 yillik eng past darajada qotib qolgan edi. Oktyabr natijalari shartnomalar yopilishi asosida hisoblangani uchun asosan avgust va sentyabrda imzolangan kelishuvlarni aks ettiradi. NAR ma’lumotiga ko‘ra, oylik savdo O‘rta G‘arb, Janub va G‘arbda kamaygan, Shimoli-Sharqda esa o‘zgarmagan; yillik solishtirishda to‘rt mintaqaning barchasida pasayish kuzatilgan. Hisobotda qayd etilishicha, mamlakatdagi 88 million uy-joy mulkdori uy-joy boyligi to‘planishi hisobiga moliyaviy jihatdan asosan qulay holatda.
“Ipoteka foiz stavkalari 2000-yildan buyon eng yuqori darajaga chiqqan sharoitda uy sotib olish qiyin, 2023-yildagi bir oyni hisobga olmaganda. Natijada uy-joy savdosi 2010-yil avgustdan buyon eng past darajaga tushdi”, — dedi NAR bosh iqtisodchisi Lourens Yun. “Bu xaridorlar va sotuvchilar uchun shunchaki og‘ir bozor.” Ma’lumotga ko‘ra, birinchi marta uy oluvchilar joriy oyda xaridlarning 29 foizini tashkil etgan, sentyabrda bu ko‘rsatkich 31 foiz, o‘tgan yilning oktyabrida 32 foiz edi; tarixan ular uy-joy savdosining 40 foizga yaqinini tashkil qilgan. Freddi Mak oktyabrda 30 yillik qat’iy ipoteka foizining o‘rtacha stavkasi 7,33 foiz bo‘lganini, bu sentyabrdagi 6,86 foiz va bir yil avvalgi 6,25 foizdan yuqori ekanini qayd etgan. O‘tgan hafta stavka 7,18 foizni tashkil qilib, oldingi haftadagi 7,24 foizdan biroz pasaygan, ammo bu arzonlikni tiklash uchun yetarli bo‘lmagan.
Ipoteka foizlariga inflyatsiya, AQSh rejimining Federal rezerv siyosati va bond bozori investorlarining iqtisodiyotga oid kutilmalari ta’sir qiladi; ular odatda kredit beruvchilar uy-joy kreditlarini narxlashda yo‘l-yo‘riq sifatida foydalanadigan 10 yillik G‘azna obligatsiyasi daromadliligi yo‘nalishiga ergashadi. Hisobotga ko‘ra, so‘nggi haftalargacha stavkalar fevral oyi oxiridan, AQSh rejimining Eron bilan harbiy qarama-qarshiligi boshlanganidan keyin neft narxi va inflyatsiya bosimini oshirgan davrdan buyon ko‘tarilib kelgan; bu bond bozoridagi tebranishlar va AQSh G‘azna obligatsiyalari daromadliligining o‘sishi bilan ham bog‘langan.
Yun joriy yilda uy-joy savdosi 2025-yilga nisbatan ham pastroq bo‘lishi mumkinligini taxmin qilmoqda, deyiladi hisobotda; bu bozordagi sustlik keyingi hisobot davrlariga ham cho‘zilishi ehtimolini ko‘rsatadi. AQSh rejimining Federal rezerv tizimi inflyatsiya xatarlariga, bond bozorlari esa geosiyosiy shoklarga sezgir bo‘lib turgan bir paytda tahlilchilar ipoteka stavkalarining barqaror pasayishi bitimlar hajmini jonlantira oladimi-yo‘qmi, deb kuzatadi. Hozircha bozor past aylanma, birinchi marta uy oluvchilarning kamayishi va uy-joy boyligi to‘plangan mulkdorlar bilan yigirma yildan ortiq davrdagi eng yuqori qarz olish xarajatlariga duch kelayotgan xaridorlar o‘rtasidagi keskin tafovut bilan ajralib turadi.
Source: www.aljazeera.com