O‘zbekiston prezidenti 10-noyabr kuni “Reklama to‘g‘risida”gi qonunga kiritilgan qo‘shimcha va o‘zgartirishlarni imzoladi. Yangilangan qonunchilikka ko‘ra, banklar kredit va mikroqarzlar reklamasida bunday xizmatlar bo‘yicha qarz majburiyatlarini bajarmaslik moliyaviy xatarlarni yuzaga keltirishi mumkinligi haqida ogohlantirish joylashtirishi shart. Ogohlantirish reklama maydoni va vaqtining kamida 10 foizini egallashi belgilangan. Hujjat rasman kuchga kirgan bo‘lsa-da, xatarlar haqidagi ogohlantirish talabiga rioya qilish majburiyati qonun e’lon qilinganidan uch oy o‘tgach boshlanadi. Shuningdek, aholining sug‘urta sohasidagi savodxonligini oshirishga qaratilgan ma’lumotlar ijtimoiy axborot toifasiga rasman kiritildi.
Asosiy faktlar: Kredit va mikroqarz reklamasida moliyaviy xatarlar to‘g‘risidagi ogohlantirish reklama maydoni yoki vaqtining kamida 10 foizini egallashi kerak. Ogohlantirish talabi qonun e’lon qilinganidan uch oy o‘tgach kuchga kiradi. Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil 1-yanvar holatiga mikroqarz olganlar soni qariyb 2,7 million nafarga yetgan va bir yilda 37 foizga oshgan.
Senatda avgust oyida ushbu o‘zgartirishlar muhokama qilinganida choralar zarurati aholiga kredit berish hajmining ko‘payishi va qarz yukining ortishi bilan izohlangan edi. Muhokamada fuqarolarning moliyaviy xatarlarni to‘liq anglamasdan qarz olishi ortiqcha majburiyatlarga olib kelishi mumkinligiga e’tibor qaratilgan. Qonunning maqsadi — reklamaning jozibador ohangini xatarlar haqidagi aniq ma’lumot bilan muvozanatlash, kredit bozoridagi shaffoflikni oshirish va aholining moliyaviy qarorlarini yanada ongli qabul qilishiga xizmat qilishdir.
Markaziy bank statistika ma’lumotlari qarz bozoridagi o‘sish sur’atini yaqqol ko‘rsatadi: bir nafar qarz oluvchiga to‘g‘ri keladigan mikroqarz shartnomalarining o‘rtacha soni 1,7 tadan 1,9 taga oshgan. Bu raqamlar aholining bir nechta kredit majburiyatlarini bir vaqtda olib yurish holatlari ko‘payayotganini aks ettiradi. Shu sababli yangi reklama talablari banklar va mikromoliya tashkilotlari uchun nafaqat huquqiy, balki iste’molchilar bilan munosabatlardagi mas’uliyat mezonini ham belgilaydi. Sug‘urta savodxonligi bo‘yicha ma’lumotlarning ijtimoiy axborot toifasiga kiritilishi esa moliyaviy bilimlarni kengaytirishga qo‘shimcha asos yaratadi.
Endi banklar va reklama tarqatuvchilar uch oylik o‘tish davrida reklama materiallarini yangi talabga moslashtirishga tayyorgarlik ko‘rishi kutilmoqda. Ushbu davrda ogohlantirishning shakli, joylashuvi va hajmiga oid amaliy tartiblar aniqlashtirilishi lozim. Keyingi bosqichda moliyaviy savodxonlikni oshirish, qarz yukini nazorat qilish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilishga oid qo‘shimcha choralar muhokama qilinishi mumkin. Kuzatuvchilar bu o‘zgarishlarni aholining kreditlarga bog‘liqligini kamaytirishga qaratilgan kengroq siyosatning bir qismi sifatida baholamoqda.
Source: www.gazeta.uz