Venetsiya kinofestivalida Isroilning G‘azodagi falastinliklarga qarshi sun’iy intellektga asoslangan tizimlarini hujjatlashtirgan film premyerasi 25 daqiqalik olqishlar bilan yakunlandi. 80 daqiqalik "NAZA" filmi isroillik rejissyorlar Yuval Abraham va Rachel Szor tomonidan suratga olingan. Ular 2025-yilda "No Other Land" hujjatli filmi uchun Oskar mukofotini qo‘lga kiritgan edi.
Film deyarli uch yillik tergov natijasi bo‘lib, Isroil harbiy va razvedka manbalarining guvohliklariga asoslangan. Ularning ovozlari va yuzlari raqamli o‘zgartirilgan, suratga olish Tel-Aviv tomoralarida tunda amalga oshirilgan. Abraham AFP agentligiga bergan intervyusida: "Biz askarlar va ofitserlarga nima qilganliklari haqida gapirishga imkon berayapmiz. Maqsad juda oddiy edi: G‘azodagi o‘ldirish tizimlari qanday ko‘rinishda bo‘lganini, qanday ishlaganini iloji boricha batafsil eshitishni xohladik", degan.
Filmning nomi ibroniycha razvedka evfemizmi bo‘lib, ma’lum bir havo hujumida qurbon bo‘lishi kutilayotgan tinch aholi sonini bildiradi. Suhbatdoshlar "Lavender" deb nomlanuvchi sun’iy intellekt yordamida ishlaydigan tizim haqida gapirib, u G‘azoning kuzatilayotgan telekommunikatsiya tarmog‘i – qo‘ng‘iroqlar, harakatlar va o‘zaro aloqalar asosida o‘ldirish nishonlarini aniqlagan. "Bu zavod kabi ommaviy miqyosda amalga oshirildi", deydi filmdagi suhbatdoshlardan biri, boshqasi esa nishonlarni aniqlash jarayonini "video o‘yin kabi, chunki hamma narsa masofadan bajariladi" va "aqldan ozar darajada qiziqarli" deb ta’riflaydi.
Ba’zi suhbatdoshlar tinch aholi uylarining vayron qilinishi, xalqaro gumanitar huquqqa e’tiborsizlik va falastinliklarga nisbatan "umumiy nafrat muhiti" haqida gapirgan. Filmda harbiy manbalar: "Razvedka xodimlari nimalarni bilganini inkor etib bo‘lmaydi", deb ta’kidlaydi va ular "o‘z ko‘zlari va quloqlari bilan "ayblanayotgan" uylar oilalar bilan to‘la ekanligiga guvoh bo‘lganliklarini" qo‘shimcha qiladi. Abraham film G‘arb hukumatlarini Isroilni qo‘llab-quvvatlashdan voz kechishga va sanktsiyalar orqali bosim o‘tkazishga undaydi degan umidda.
Film Buyuk Britaniyaning Jim Wilson tomonidan The Guardian bilan birgalikda ishlab chiqarilgan, ijrochi prodyuseri Jonathan Glazer – 2024-yilda "Eng yaxshi xalqaro film" Oskarini qo‘lga kiritgan "The Zone of Interest" jamoasidan. Isroilning G‘azodagi urushi 2023-yil oktabrdan buyon G‘azo Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, taxminan 73,500 falastinlikni o‘ldirgan va 174,500 kishini yaralagan. Chet ellik jurnalistlar Isroil harbiylari bilan qattiq nazorat ostida bo‘lgan sharoitlardan tashqari G‘azoga kirishlari taqiqlangan. NAZA bu yilgi festivalning tanlovdagi yagona hujjatli filmi bo‘lib, o‘tgan yilgi "The Voice of Hind Rajab" 23 daqiqalik olqishlarga sazovor bo‘lgan va Venetsiyaning ikkinchi mukofotini qo‘lga kiritgan edi.
Source: www.aljazeera.com