Vengriya rejimi bosh vazir Peter Magyar rahbarligida payshanba kuni Budapesht abort qoidalarini yumshatishini va ayollarga nisbatan zo‘ravonlik hamda oilaviy zo‘ravonlikning oldini olishga qaratilgan Yevropa Kengashining Istanbul konvensiyasini ratifikatsiya qilish niyatini e’lon qildi. Reja “yurak urishi qoidasi” deb atalgan munozarali talabni bekor qilishni, ya’ni ayollarga abortdan oldin homila hayot belgilarini ko‘rsatish majburiyatini olib tashlashni va shoshilinch kontratseptiv tabletkalarni retseptsiz berishga ruxsat berishni nazarda tutadi. Bu o‘zgarishlar sobiq bosh vazir Viktor Orban davridagi konservativ siyosatdan keskin voz kechish sifatida baholanmoqda va shifokorlar, huquq himoyachilari hamda Yevropa Ittifoqi sheriklarining tanqidiga javoban Budapesht rejimi ijtimoiy siyosatni qanchalik tez qayta qurishi mumkinligini ko‘rsatuvchi sinov sifatida kuzatilmoqda.
Asosiy faktlar: Vengriya rejimi 2022-yilda joriy etilgan homila hayot belgilarini ko‘rsatish yoki tinglash talabini bekor qilishni, shoshilinch kontratseptsiyani retseptsiz sotishni hamda intim tasvirlarni suiiste’mol qilish va oilaviy zo‘ravonlikka qarshi jinoiy himoyani kuchaytirishni rejalashtirmoqda. Shuningdek, Istanbul konvensiyasini ratifikatsiya qilish ko‘zda tutilgan; hujjat jinsiy aloqaga erkin rozilik bo‘lmagan holatda zo‘rlashni jinoiy javobgarlikka tortishni talab qiladi. Hozir Vengriyada ko‘p abortlar 12 haftagacha, rivojlanishdagi jiddiy anomaliyalarda esa 24 haftagacha ruxsat etiladi.
Kontekst va tarix: “Yurak urishi qoidasi” 2022-yilda Orban rejimi davrida joriy qilingan va tibbiyot uyushmalari hamda ayollar huquqlarini himoya qiluvchi guruhlar tomonidan shafqatsiz va kamsituvchi deb tanqid qilingan edi. Magyarning so‘zlariga ko‘ra, bu siyosat abortlar sonini kamaytirmagan va “jiddiy bioetik savollar” tug‘dirgan. Qadamning siyosiy ahamiyati shundaki, Orban rejimi Istanbul konvensiyasini ratifikatsiya qilishdan bosh tortib, uni “gender mafkurasi”ni targ‘ib qiladi deb izohlagan edi. 2014-yilda kuchga kirgan konvensiya Yevropa Kengashi hujjati hisoblanadi; Yevropa Ittifoqiga a’zo davlatlar orasida uni hali faqat Bolgariya, Chexiya, Litva va Slovakiya ratifikatsiya qilmagan. Bu o‘zgarish Yevropa Ittifoqi sheriklari uchun ham izchillik sinovi bo‘lib, aksar a’zo davlatlar konvensiyani ratifikatsiya qilgan bo‘lsa-da, amalda himoya va nazorat hali ham notekisligicha qolmoqda.
Iqtiboslar va tafsilotlar: “Biz jinsiy harakatlar faqat boshqa tomonning ixtiyoriy roziligi bilan amalga oshirilishi mumkinligini aniq bildirmoqdamiz”, — dedi Magyar. Uning so‘zlariga ko‘ra, rejim “harakatsizlik davriga barham berish bo‘yicha aniq va hisob beriladigan majburiyat” olmoqda; bu haqda u Facebook’dagi videoda ma’lum qilgan. Taklif etilayotgan jinoyat kodeksi o‘zgartirishlari intim tasvirlardan noqonuniy foydalanishni jinoyatga aylantirishi va jinoiy ish yuritishda oilaviy zo‘ravonlik qurbonlarini qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirishi kerak. Abortga oid o‘zgarishlar tibbiy xodim homila hayotining aniq belgisini ko‘rsatishi shartligini bekor qiladi. Shoshilinch kontratseptsiya retseptsiz olinadigan bo‘ladi.
Keyingi qadamlar: Choralar hali qonunchilik jarayonidan o‘tishi kerak; muddatlar, yakuniy matn va nazorat mexanizmlari hozircha aniqlashtirilmagan. Budapesht rejimi o‘zgarishlar kasalxonalar, sudlar va oilaviy zo‘ravonlikka politsiya munosabatida qanchalik izchil qo‘llanishini isbotlashi kerak bo‘ladi. Istanbul konvensiyasini ratifikatsiya qilish jinoyat qonunchiligini rozilikka asoslangan zo‘rlash ta’rifiga moslashtirishni talab qiladi, bu esa konservativ guruhlarning qarshiligiga sabab bo‘lishi mumkin. Yevropa Ittifoqi sheriklari uchun bu holat Budapeshtdagi yangi rejim Orban davri siyosatidan qanchalik uzoqlashishga tayyorligi va va’da qilingan himoya ayollar uchun o‘lchanadigan natija berishini ko‘rsatadigan signal bo‘lib xizmat qiladi.
Source: www.dw.com