Yevropa Komissiyasi 13 yoshgacha bo‘lgan bolalarni Facebook, TikTok va Instagram kabi ijtimoiy tarmoqlardan cheklash hamda cheksiz skrolling kabi qaramlikka olib keluvchi funksiyalarni taqiqlashni taklif qilmoqda. Talablarni bajarmagan kompaniyalar yillik global daromadining 6 foizigacha jarimaga tortilishi mumkin.
Yevropa Komissiyasi raisi Ursula fon der Leyen matbuot anjumanida bu tashabbus bolalarning ruhiy salomatligiga ijtimoiy tarmoqlarning salbiy ta’siri haqidagi xavotirlarga javob ekanini aytdi. “Bugun bolalarimiz eng murakkab texnologiyalar bilan muloqot qilmoqda, ammo ular bolalarning farovonligi va rivojlanishini hisobga olgan holda yaratilmagan”, — dedi u. Uning so‘zlariga ko‘ra, Yevropa Ittifoqining “Bolalar to‘g‘risidagi qonun”ga kiritilayotgan o‘zgartirish “real dunyoda bo‘lgani kabi raqamli dunyoda ham aniq chegaralar o‘rnatadi”.
Tashabbus 13 yoshdan 15 yoshgacha bo‘lgan o‘smirlar hisoblarini nazorat qilishda ota-onalarga ko‘proq vakolat berishni nazarda tutadi. Shuningdek, 18 yoshgacha bo‘lgan foydalanuvchilarga qaratilgan ijtimoiy tarmoqlar, video striming xizmatlari, onlayn o‘yinlar va chatbotlar uchun qat’iyroq qoidalar joriy etilishi mumkin. Bular qatoriga cheksiz skrolling va avtomatik ijro kabi qaramlikka olib keluvchi funksiyalarni taqiqlash, algoritm asosidagi tavsiyalar, shaxsiylashtirilgan profillash, mukofotga asoslangan jalb qilish mexanizmlari va notanish shaxslardan kelgan so‘rovlarni cheklash kiradi.
Yevropa Parlamenti, shuningdek, platformalardan bolalar uchun xavfsiz dizayn va algoritmlarni joriy etishni hamda oson foydalaniladigan ota-ona nazorati vositalarini taqdim etishni talab qilmoqda. Yirik texnologiya kompaniyalari har qanday hisob ochish uchun yoshni tasdiqlash tizimlarini kuchaytirishi kerak bo‘ladi. Kompaniyalar kontentni nazorat qilish va moderatsiya qilishga ko‘proq resurs ajratishlari talab qilinadi.
Biroq Yevropadagi yirik texnologiya kompaniyalari, jumladan Google va Meta manfaatlarini ifodalovchi nodavlat tashkilot CCIA Europe bu taklifda maxfiylik xatarlari borligini va boshqa Yevropa Ittifoqi qonunlari bilan “ziddiyatli talablar” mavjudligini ogohlantirdi. Tashkilot direktori Daniel Fridlaenderning so‘zlariga ko‘ra, “yosh haqidagi ma’lumotlar, shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar va bolalarni ota-onalari yoki vasiylari bilan bog‘lovchi ma’lumotlarni bunday miqyosda yig‘ish kiberjinoyatchilar uchun jozibador nishon yaratadi”. Uning qo‘shimcha qilishicha, “Bolalar to‘g‘risidagi qonun huquqiy qatlamlar va tartibga solishning takrorlanishini keltirib chiqaradi, bu esa oxir-oqibat bolalar va iste’molchilar himoyasini zaiflashtiradi”.
Taklif qonun kuchiga kirishidan oldin Yevropa Ittifoqiga a’zo davlatlar va Yevropa Parlamenti tomonidan bir necha oy davomida muhokama qilinadi. Shunga o‘xshash choralar Avstraliya, Buyuk Britaniya, Xitoy, Hindiston, Turkiya va bir qator Yevropa davlatlarida ham joriy etilgan.
Source: www.dw.com