2026-yilning yozi nafaqat Yevropada qayd etilgan eng issiq yoz bo‘ldi, balki issiq tufayli halok bo‘lganlar soni bo‘yicha ham rekord o‘rnatdi. Faqatgina Germaniyaning o‘zida 16 mingdan ortiq kishi issiq sababli hayotdan ko‘z yumgani taxmin qilinmoqda. Bu haqda Copernicus iqlim o‘zgarishi xizmati va Germaniyaning DWD ob-havo xizmati ma’lumotlariga asoslanib xabar berilmoqda.
Copernicus iqlim o‘zgarishi xizmatining ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yozi (iyun-avgust) Yevropada kuzatuvlar boshlanganidan buyon eng issiq yoz bo‘lib, 2003-yilda o‘rnatilgan rekordni ortda qoldirdi. Germaniyaning DWD ob-havo xizmati esa bu yil "misli ko‘rilmagan" darajada issiq kunlar bo‘lganini ta’kidladi. "Germaniya bo‘ylab o‘rtacha 22 kun havo harorati kamida 30 daraja Selsiy, taxminan besh kun esa kamida 35 daraja Selsiy bo‘lgan issiq kunlar kuzatildi", deb yozgan DWD avgust oyi oxiridagi press-relizida.
Issiq bilan bog‘liq o‘limlar soni ham misli ko‘rilmagan darajaga yetdi: avgust oyi oxiriga qadar kamida 16 300 kishi vafot etgan. Ularning aksariyati to‘g‘ridan-to‘g‘ri issiqdan emas, balki issiq tufayli kuchaygan surunkali kasalliklar oqibatida hayotdan ko‘z yumgan. Bu raqamlar Germaniya Federal statistika boshqarmasi tomonidan qayd etilgan o‘limlar soni va DWD tomonidan o‘lchangan harorat o‘rtasidagi statistik korrelyatsiya asosida tuzilgan.
Germaniyada issiq bilan bog‘liq o‘limlar haftalik o‘rtacha harorat 20 daraja Selsiy yoki undan yuqori bo‘lganda ko‘proq uchraydi. Bu ko‘rsatkich hafta davomida, shu jumladan tunda qayd etilgan barcha soatlik haroratlarning o‘rtachasidir. Bu yil mamlakatda haftalik o‘rtacha harorat bir necha marta 20 darajadan oshdi. Ayniqsa iyun oyi oxirida, 22-28-iyun kunlari haftalik o‘rtacha harorat 26 darajadan yuqori bo‘lganida juda issiq bo‘ldi.
Statistik ma’lumotlar yordamida o‘lim sababini aniqlash imkonsiz bo‘lsa-da, tadqiqotchilar va tibbiyot mutaxassislari issiqning inson organizmiga ta’sirini yaxshi tushunadilar va issiq to‘lqinlari davrida ortiqcha o‘lim holatlari yuz berishi mumkinligi haqida keng konsensus mavjud. "Faqat termometrdagi yuqori harorat emas, balki issiqning qancha davom etgani va kechasi deyarli sovimaganligi ham muhim edi", deydi Frayburg universitetining atrof-muhit meteorologiyasi professori Andreas Matzarakis. Uning so‘zlariga ko‘ra, issiq stressning og‘irligi faqat havo haroratiga bog‘liq emas: namlik, quyosh radiatsiyasi va shamol ham rol o‘ynaydi, shuningdek "seziladigan" harorat ham muhim. Namlik va shamolsiz havo hatto mo‘’tadil haroratlarda ham organizmga katta yuk bo‘lishi mumkin.
Jamiyatning kam ta’minlangan qatlamlari ham eng zaif guruhlar qatorida bo‘lgan, deydi Bazeldagi Shveytsariya tropik va jamoat salomatligi instituti atrof-muhit olimi Martin Röösli. "Ular yaxshi izolyatsiya qilinmagan uylarda yashash yoki ochiq havoda ishlash ehtimoli ko‘proq." Issiqdan vafot etganlarning katta qismi yoshi va tibbiy holati tufayli umrining oxirida bo‘lgan bo‘lishi mumkin, ammo Röösli ta’kidlashicha, "ba’zi vafot etganlar uzoq umr ko‘rishlari mumkin edi va issiq to‘lqini paytida shunchaki zaif holatda edilar" degan konsensus mavjud.
Myunxendagi Helmholtz markazi meteorologi va epidemiologi Aleksandra Shnayderning fikricha, issiq to‘lqinlari paytida sodir bo‘lgan o‘limlar nafaqat "hosil yig‘ish effekti" tufayli bo‘lgan. Agar shunday bo‘lganida, keyingi haftalarda o‘lim darajasida kamayish kuzatilishi kerak edi, ammo bu sodir bo‘lmadi. Shuning uchun u vafot etganlarning katta qismi yana bir necha oy yoki hatto yillar yashashi mumkin edi, deb hisoblaydi. Ushbu maqola nemis tilidan tarjima qilingan.
Source: www.dw.com