AQSHning asosiy yordam dasturlaridan chiqishi Afrika va Global Janubda sog‘liqni saqlash tizimini «o‘sib borayotgan bosim» ostida qoldirdi, deyiladi yangi hisobotda. Hisobotda AQSH Xalqaro taraqqiyot agentligi (USAID) kabi dasturlarga Tramp ma’muriyati tomonidan kiritilgan qisqartirishlar, shuningdek, COVID-19 pandemiyasi va global yashash xarajatlarining oshishi mintaqada sog‘liqni saqlashni isloh qilish zaruratini «yangi keskinlik» bilan kun tartibiga qo‘ygani ta’kidlanadi.
«A Sovereign Future For Health» (Sog‘liq uchun suveren kelajak) nomli hisobot Gana prezidenti Jon Dramani Mahanma boshchiligidagi global sog‘liqni saqlash tashabbusi — Accra Reset tomonidan tayyorlangan. Tashabbus Afrika va kengroq Global Janubdagi davlatlar sog‘liqni saqlash rivojlanishi ustidan g‘arb davlatlari va xalqaro institutlar yordamiga qaram bo‘lish o‘rniga ko‘proq nazoratga ega bo‘lishi kerak, degan fikrni ilgari suradi.
Mahama va Accra Reset keltirgan asosiy statistika: Afrika o‘z vaktsinalarining 1 foizidan kamini ishlab chiqaradi, shu bilan birga global kasallik yukining qariyb 25 foizini ko‘taradi. Hisobotda global sog‘liqni saqlash moliyalashtirishdagi keskin o‘zgarishlar, jumladan AQSHning bir qator global sog‘liqni saqlash tashabbuslaridan chiqishi Global Janubdagi davlatlarni moliyasini shoshilinch qayta qurishga majbur qilgani qayd etilgan. Hisobotda Tramp ma’muriyatining USAIDni tarqatib yuborish qarori Nigeriyani ilgari agentlikda ishlagan 28 ming sog‘liqni saqlash xodimini 200 million dollar xarajat evaziga o‘z zimmasiga olishga majbur qilgani ko‘rsatilgan.
Hisobotga ko‘ra, 2021-2025-yillarda Afrikada sog‘liqni saqlash uchun tashqi moliyalashtirish qariyb 70 foizga qisqargan, bu tarixan yordamga qaram bo‘lgan Afrika davlatlarini tez moslashishga majbur qilgan. Janubiy Afrika uchun OIV/OITSga qarshi favqulodda yordam rejasi (PEPFAR) moliyalashtirilishining to‘xtatilishi, yiliga 400 million dollardan ortiq mablag‘ ajratilgan va 2003-yildan buyon global miqyosda 26 million hayotni saqlab qolgan, mamlakat bo‘ylab OIV klinikalarining yopilishiga olib keldi. Bu OIV bilan yashovchi 1,4 million kishini davolanish borasida noaniqlikka duchor qildi. Braziliyada o‘tkazilgan 26-Xalqaro OITS konferensiyasida taqdim etilgan tadqiqotga ko‘ra, bunday moliyalashtirish qisqartirishlari global miqyosda «jiddiy va halokatli» buzilishlarga sabab bo‘ldi.
May oyida Butunjahon sog‘liqni saqlash assambleyasida Mahama Gana USAID dasturlari yopilgach 78 million dollar yo‘qotganini, bu onalar sog‘lig‘i, bezgakni davolash, ovqatlanish va OIV/OITSga qarshi tadbirlarga ta’sir qilganini aytdi. Tashabbusning dushanba kuni e’lon qilingan navbatdagi hisoboti xalqaro yordamga kiritilgan katta qisqartirishlar va davlatlarni sog‘liqni saqlash tizimlariga ko‘proq egalik qilishga undash bosimi sharoitida chiqdi. Mahama bu yordam qisqartirishlarini donorlarga qaramlik barqaror emasligining yorqin misoli deb ataydi.
«Accra Reset global sog‘liqni saqlash bo‘yicha an’anaviy donorlar kamroq ish qilishi kerak degan da’vo emas. Bu boshqacha va yaxshiroq yo‘l tutish kerak degan da’vodir. Davlatlar o‘z sog‘liq kelajagiga ko‘proq egalik qilgani sari, donor davlatlar bu o‘tishni qo‘llab-quvvatlashga kirishishlari kerak — o‘z ustuvorliklarini belgilovchi davlatlar ortidan borib, tashqi yordam qayerda eng qimmatli ekanini aniqlashda ular bilan birga ishlashlari kerak», — dedi Rokfeller fondining sog‘liqni saqlash tashabbusi bo‘yicha katta vitse-prezidenti Naveen Rao. «Accra Reset biz qanday qilib davlatlar boshchiligidagi yechimlarni qo‘llab-quvvatlash va umumiy sog‘liq va iqtisodiy manfaatlarimizni ilgari surish yo‘lida rivojlanishimiz mumkinligini ko‘rsatadi».
Mahama hisobotda «so‘nggi bir necha yil global sog‘liqni saqlash hamkorligini poydevoridan larzaga keltirdi» deb qayd etadi. «COVID-19 pandemiyasi ishlab chiqarishning markazlashuvi va muhim sog‘liqni saqlash mahsulotlariga tengsiz kirish natijasida yuzaga kelgan xatarlarni fosh qildi; o‘sib borayotgan qarz va moliyaviy bosim milliy sog‘liqni saqlash byudjetlarini chekladi; rivojlanish yordamining kamayishi dasturlar va xizmatlarni o‘sib borayotgan bosim ostida qoldirdi», — deya davom etdi u va qo‘shimcha qildi: «Bu zarbalar ko‘p yillar davomida cheklangan taraqqiyot bilan davom etgan islohot munozaralariga yangi keskinlik olib keldi. Aynan shu sharoitda biz Accra Reset va uning Suveren sog‘liq kun tartibini ishga tushirdik — islohot kun tartibiga yangi siyosiy kuch berish va Global Janub davlatlarining agentligini uning markaziga qo‘yish uchun».
Hisobot AQSH fuqarolarining tashqi yordamga nisbatan progressiv munosabatini ko‘rsatuvchi yaqinda o‘tkazilgan so‘rov bilan birga chiqdi. Rokfeller fondi buyurtmasi bilan 2000 dan ortiq AQSH kattalar o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovga ko‘ra, amerikaliklarning 75 foizi, jumladan Donald Trampni qo‘llab-quvvatlovchi har ikkinchi (52%) AQSH Ebola virusini jilovlash uchun kasalliklarning oldini olish yordamini tiklashini ma’qullaydi. So‘rov shuningdek, AQSH kattalarining 65 foizi ba’zi milliy manfaatlardan voz kechish evaziga bo‘lsa ham xalqaro hamkorlikni qo‘llab-quvvatlashini; 64 foizi amerikaliklar boshqalar, jumladan o‘zlari tanimagan boshqa mamlakatlardagi odamlar oldida umumiy mas’uliyatga ega ekaniga ishonishini ko‘rsatdi. The Guardian Sog‘liqni saqlash va inson xizmatlari departamentiga (HHS) izoh so‘rab murojaat qildi.
Source: www.theguardian.com