Bir necha og'ir yildan so'ng, Germaniya iqtisodiyoti qayta o'sishni boshladi. Yetakchi iqtisodiy tadqiqot institutlari 2026-yilda iqtisodiyot 1,3 foizga, keyingi yilda esa 1,1 foizga o'sishini kutmoqda. Bu bahorgi prognozlardan sezilarli darajada yuqori. Biroq mutaxassislar bu o'sishni barqaror deb hisoblamaydi.
Iqtisodchilar o'sishning asosiy sababi sifatida jahon iqtisodiyotini ko'rsatmoqda. Fors ko'rfazidagi urushga qaramay, global iqtisodiyot hayratlanarli darajada mustahkam ekani ta'kidlanmoqda. "Bu Germaniya eksport sektoriga foyda keltirmoqda, buning asosida esa sun'iy intellekt sohasidagi global yuksalish yotibdi", — dedi Halle shahridagi Leybnits Iqtisodiy Tadqiqotlar Instituti vakili Oliver Xoltemyoller Berlinda hisobot taqdimotida.
Hormuz bo'g'ozining blokadasi raqobatchilardan yetkazib berishni to'xtatgani sababli, nemis kompaniyalari neft va tabiiy gaz asosidagi kimyoviy mahsulotlarga xorijdan talabning oshganini ko'rdi. Bundan tashqari, AI ma'lumot markazlarini qurish nemis kompaniyalariga bo'lgan talabni rag'batlantirmoqda — energiya ishlab chiqarish uchun mashinasozlik va axborot-kommunikatsiya xizmatlari bunga misol. Infratuzilma va mudofaa uchun davlat xarajatlari ham bu yuksalishning muhim omilidir.
Biroq tadqiqotchilar bu uzoq davom etmaydi, deb hisoblaydi. 2028-yil uchun institutlar faqat 0,4 foiz o'sishni kutmoqda. "O'sish omillari tobora kamayib bormoqda", — dedi Kil shahridagi IfW tadqiqot instituti vakili Shtefan Koots. Yuqori energiya narxlari, malakali ishchilar tanqisligi, aholining qarishi va ko'plab kompaniyalarning yillar davomida past investitsiyalari o'sishni sekinlashtirmoqda. Shu sababli institutlar so'nggi ijobiy raqamlarni yangi iqtisodiy yuksalishning boshlanishi deb talqin qilishdan ogohlantiradi.
Bunday vaziyatda federal hukumat ham hal qiluvchi rol o'ynamoqda. Xristian-demokratik ittifoq (CDU)/Xristian-sotsial ittifoq (CSU) va sotsial-demokratik partiya (SPD) koalitsiyasi infratuzilma va Bundesverni modernizatsiya qilishga katta mablag' sarflashga qaror qildi. Qisqa muddatda bu qo'shimcha xarajatlar kompaniyalar uchun biznes yaratishga va ish o'rinlarini saqlashga yordam bermoqda. Shu bilan birga, yo'llar, temir yo'llar, raqamli tarmoqlar va harbiy texnikaga investitsiyalar Germaniyaning raqobatbardoshligini mustahkamlashi kerak.
Iqtisodiy tahlilchilar bu xarajatlar iqtisodiyotga ijobiy ta'sir ko'rsatganiga qo'shiladi. Ayniqsa, iste'molchilar kamarini mahkam bog'lagan va ko'plab kompaniyalar investitsiyalarni kechiktirgan bir paytda, hukumat muhim o'sish dvigateli bo'ldi. Ammo iqtisodchilar shu yerda ham xavotir bildirmoqda. Chunki bu xarajatlar qarz hisobidan moliyalashtirilmoqda.
Prognozlarga ko'ra, davlat defitsiti bu yil YaIMning 4,1 foizidan 2028-yilda 4,7 foiziga ko'tariladi. Shu bilan birga, davlatning foiz yuki ham oshadi. Kelgusi byudjetlar qarzga xizmat ko'rsatishga tobora katta ulush ajratishga majbur bo'ladi. "Bizda ikkita katta muammo bor: birinchisi — demografiya, ikkinchisi — energiya xavfsizligi va energiya narxlari", — dedi Xoltemyoller. Shu nuqtai nazardan, Halle iqtisodchisi Germaniya fotoalbom yoqilg'idan voz kechish uchun qanday "chora-tadbirlar, islohotlar va me'yoriy-huquqiy bazani" qo'llashni rejalashtirayotgani borasidagi noaniqlikni keskin tanqid qildi. Uning ta'kidlashicha, Iqlimni muhofaza qilish to'g'risidagi qonunga muvofiq energiya o'tishini qanday amalga oshirish mumkinligi haqidagi tasavvur "hatto taxminan ham" belgilanmagan.
Germaniyaning eng katta muammosi ishchi kuchining qisqarishi bo'lib qolmoqda. Baby-boom avlodi nafaqaga chiqishi bilan iqtisodiyot millionlab ishchilarni yo'qotmoqda. Ko'plab sohalar allaqachon ishchi kuchi tanqisligidan shikoyat qilmoqda. Xoltemyollerning so'zlariga ko'ra, "malakali ishchilar immigratsiyasiga" nisbatan ko'proq ochiqlik bo'lishi kerak. Immigratsiyaga qarshi "Germaniya uchun alternativa" (AfD) partiyasining saylovlardagi muvaffaqiyatlariga ishora qilib, Xoltemyoller "populistik partiyalar hokimiyatda bo'lgan hududlarda iqtisodiy o'sish boshqa hududlarga qaraganda zaifroq" ekanini ko'rsatuvchi tadqiqotlarni keltirdi. Uning ta'kidlashicha, ochiqlik eng muhim omildir.
Agar immigratsiya past darajada qolsa, aholining o'rtacha yoshi yanada oshadi. Bu Germaniyada xodimlar va ish beruvchilar o'rtasida teng taqsimlanadigan ijtimoiy sug'urta badallari narxini oshiradi. Pensiya islohoti borasida iqtisodchilar 45 yillik badal to'lagandan so'ng imtiyozlarni kamaytirmasdan erta nafaqaga chiqish imkoniyatidan voz kechishga chaqirmoqda. Ular bu siyosatdan voz kechish haqidagi munozarani noto'g'ri deb hisoblaydi.
Hukumat milliardlab mablag'ni safarbar qilayotgan bir paytda, xususiy sektorning jadalligi ko'p joyda yetishmayapti. Investorlar "bu yerda nima kutish kerakligini yoki biznes muhiti qanday ko'rinishini bilmagani uchun" to'xtatilmoqda, — dedi Koots. "Kompaniyalarga hozir yangi munozaralar emas, balki iqtisodiy siyosat bo'yicha qarorlar kerak", — talab qildi Germaniya Savdo-sanoat palatasi bosh direktori Yelena Melnikov. "Bunga faqat qat'iy islohot yo'li bilan erishish mumkin: xarajatlarni qisqartirish, byurokratiyani kamaytirish, tartib-qoidalarni soddalashtirish va infratuzilmani modernizatsiya qilish."
Ko'p o'n yillar davomida Germaniya kuchli sanoat sektoriga ega mamlakat bo'lgan. Ammo bu sektor qisqarishda davom etmoqda. Har oy taxminan 15 000 sanoat ish o'rni yo'qoladi. Ayniqsa avtomobilsozlik, mashinasozlik va metallurgiya kabi sohalar qattiq zarar ko'rmoqda. Shu bilan birga, so'nggi ikki yilda raqamlashtirish va AI sohalarida ko'plab startaplar paydo bo'ldi. Ammo iqtisodchilarga ko'ra, bu yangi kompaniyalar, xususan, moliyalashtirish borasida qo'llab-quvvatlashga muhtoj. Natijada ko'plari AQShga ko'chib o'tmoqda. "Biz ishlab chiqish, patent arizalari va hokazolarda juda yaxshimiz, ammo muammo shundaki, bu yerda ishlab chiqilgan g'oyalar boshqa joyda qiymat yaratmoqda", — dedi Myunxendagi ifo instituti vakili Timo Vollmersxoyzer.
Germaniyada o'sish istiqbollarini yanada yaxshilash mumkinligi haqida so'ralganda, tadqiqotchilar o'tgan bahorda taqdim etilgan islohotlar katalogiga ishora qildi. Takliflar qatorida ijtimoiy sug'urta badallarini cheklash va keksa ishchilar uchun ish rag'batlarini kuchaytirish bor. Energiya o'tishiga kelsak, institutlar narx signallariga ko'proq e'tibor qaratadi va boshqa davlatlar ishtirokisiz iqlimni muhofaza qilish bo'yicha milliy choralar ko'rishga qarshi. 1-oktabrdan kuchga kirishi rejalashtirilgan yoqilg'i chegirmasi keskin tanqidga uchradi. Tadqiqotchilarning aytishicha, bu yetarli moliyaviy imkoniyat bo'lmagan holda umumiy yordam puli hisoblanadi. Hukumat hozirda bunday qimmat choralarni ko'ra olmaydi va ular "iqtisodiy jihatdan ham samarasiz", — dedi Oliver Xoltemyoller. Yoqilg'i soliqlarini kamaytirish "energiya ta'minoti tanqis bo'lganda ayniqsa zarur bo'lgan talabni kamaytirishga qaratilgan sa'y-harakatlarga putur yetkazadi".
Ushbu maqola dastlab nemis tilida nashr etilgan.
Source: www.dw.com