AQSh Oliy sudi prezident Donald Tramp ma'muriyatining uchinchi davlatlarga deportatsiya qilish amaliyotini davom ettirishga ruxsat berdi. Bu qaror quyi sudning deportatsiyalarni to'xtatib turgan qarorini bekor qildi. Quyi sud qarori deportatsiya qilinayotgan shaxslarning huquqlari va qonuniy protsessual kafolatlariga oid savollar tufayli chiqarilgan edi.
Seshanba kuni Oliy sud ma'muriyatning shoshilinch iltimosini qanoatlantirib, deportatsiyalarni qayta boshlashga ruxsat berdi. Bu deportatsiyalar immigrantlarni ular bilan hech qanday aloqasi bo'lmagan davlatlarga yuborishni o'z ichiga oladi. Sud qarori imzosiz chiqarilgan va unda sudyalarning qanday ovoz bergani ko'rsatilmagan.
Biroq qaror oxirida sudning uch liberal sudyasi – Sonia Sotomayor, Ketanji Braun Jekson va Elena Keygan – Tramp ma'muriyatining iltimosini rad etish tarafdori bo'lganliklarini bildirishdi. Oliy sudning quyi sud qarorini to'xtatib turish qarori vaqtinchalik bo'lib, dekabr oyida argumentlar tinglanadi.
Bu tinglov Tramp ma'muriyatining Bostonlik sudya Brayan Merfi chiqargan quyi sud qaroriga qarshi apellyatsiyasini ko'rib chiqish jarayonida bo'lib o'tadi. Merfi immigrantlarga uchinchi davlatlarga deportatsiya qilinishidan oldin xavfsizlik bilan bog'liq xavotirlarini bildirish uchun "mazmunli" imkoniyat berilishi kerakligi haqida qaror chiqargan edi.
Bu Oliy sud sudyalarining uchinchi davlatlarga majburiy deportatsiya qilish amaliyotiga aralashgan birinchi holati emas. Tramp 2025-yilda hokimiyatga qaytganidan buyon bu amaliyotni keskin kuchaytirdi. U saylovoldi kampaniyasida "Amerika tarixidagi eng katta deportatsiya operatsiyasi"ni amalga oshirishga va'da bergan edi.
2025-yil iyun oyida Oliy sud ham bunday deportatsiyalarni davom ettirishga ruxsat beruvchi imzosiz qaror chiqargan edi. Bu Kuba, Myanma va Vetnam fuqarolari bo'lgan sakkiz kishini Janubiy Sudanga deportatsiya qilish yo'lini ochdi. AQSh Davlat departamenti "jinoyat, odam o'g'irlash va qurolli mojaro" tufayli bu davlatga tashrif buyurishni tavsiya etmaydi.
O'sha paytda Milliy xavfsizlik departamenti deportatsiyalarni "g'alaba" deb atagan bo'lsa, huquq himoyachilari bu qadam asosiy huquqiy kafolatlarni buzayotganini ta'kidlashgan. Tanqidchilar uchinchi davlatga deportatsiya qilinayotgan ko'plab hukumatlar inson huquqlarini buzish tarixiga ega ekanligidan xavotir bildirishmoqda.
Uchinchi davlatga deportatsiya qilish immigrantlarni ta'qib qilish xavfi tufayli o'z vatanlariga qaytarishni taqiqlovchi sud himoya qarorlarini chetlab o'tish uchun ishlatilgan. Himoyachilarning aytishicha, ba'zi uchinchi davlatlar deportatsiya qilinuvchilarni, shu jumladan boshpana so'rovchilarni qiynoqqa solinish yoki boshqa zarar ko'rish xavfi bo'lgan joylarga qaytargan.
Refugees International va Human Rights First nodavlat tashkilotlarining hisob-kitoblariga ko'ra, kamida 35 davlat Tramp ma'muriyati bilan uchinchi davlat fuqarolarini qabul qilish bo'yicha kelishuv imzolagan. Guruhlar hozirgacha 25 mingdan ortiq kishi uchinchi davlatga deportatsiya qilinganini taxmin qilmoqda.
Dushanba kuni Birlashgan Millatlar Tashkilotining inson huquqlari bo'yicha ekspertlari AQSh hukumatiga maktub yo'llab, bunday deportatsiyalarni to'xtatishga chaqirishdi va bu deportatsiya qilinuvchilarni suiiste'mol qilish xavfini oshirayotganini ogohlantirishdi. "Eng katta xavf ostida bolalar, ayollar, nogironlar, odam savdosi qurbonlari, LGBT shaxslar, inson huquqlari himoyachilari, fuqaroligi bo'lmagan shaxslar va boshqa o'ta zaif ahvoldagi odamlar turibdi", deyiladi ekspertlar bayonotida.
Seshanba kuni Burundi AQSh bilan fuqarosi bo'lmagan deportatsiya qilinuvchilarni qabul qilish bo'yicha kelishuvga erishgan navbatdagi davlat bo'ldi. Rasmiylar mamlakat faqat jinoiy ta'qibga uchramaydigan va "terrorizm" bilan aloqasi bo'lmagan shaxslarni qabul qilishini ma'lum qilishdi.
Source: www.aljazeera.com