Fransiyalik 95 yoshli Anri Kagan va yaponiyalik 76 yoshli Kenso Soay kimyo bo'yicha 2026 yilgi nufuzli Nobel mukofotiga loyiq ko'rildi. Shvetsiya Qirollik fanlar akademiyasining xabar berishicha, olimlar bu yuksak e'tirofga assimetrik organik sintezda nosezilar effektlar va avtokataliz hodisasini ochib bergani uchun sazovor bo'lishgan. Ushbu ilmiy kashfiyot farmatsevtika sanoatida dorilarni ishlab chiqarish jarayonlarini takomillashtirishda muhim ahamiyat kasb etishi aytilmoqda.

Tadqiqotchilarning ta'kidlashicha, ularning ishlari kimyoviy reaksiyalar qanday qilib yagona molekulyar ko'zgu obrazini tanlashga moyil bo'lishini tushunishga yordam bergan. Tirik organizmlar uchun muhim bo'lgan ko'plab molekulalar o'zaro ko'zgu aksi bo'lgan ikki shaklda mavjud bo'lib, ular xuddi o'ng va chap qo'l kabi bir-biriga mos kelmaydi. Biroq, tabiatda organizmlar deyarli har doim faqat bitta shakldan foydalanadi va bu g'ayrioddiy holat "gomoxiralik" deb nomlanib, olimlarni bir asrdan buyon o'ylantirib kelayotgan edi.

Nobel qo'mitasi vakillarining so'zlariga ko'ra, dorishunoslikda molekulalarning faqat bitta turini tanlab olish hayotiy ahamiyatga ega, chunki preparatning chap va o'ng versiyalari organizmga mutlaqo turlicha ta'sir ko'rsatishi mumkin. Garchi mukofot berilgan bo'lsa-da, mazkur ilmiy yutuqlarning amalda qanchalik barqaror va keng miqyosda qo'llanilishi kelgusidagi sinovlarga bog'liqligi ta'kidlanmoqda. Shuningdek, mukofot doirasida taqdim etiladigan moliyaviy mablag'lar va ularning taqsimoti ham an'anaviy tarzda e'lon qilindi.

Eslatib o'tamiz, o'tgan yili kimyo yo'nalishidagi mukofot metal-organik karkaslarni ishlab chiqqan olimlarga berilgan edi. Bu yilgi g'oliblarni e'lon qilish jarayoni ham an'anaviy Nobel haftaligi doirasida bo'lib o'tmoqda, biroq ilmiy hamjamiyatda ushbu yutuqlarning kelgusidagi iqtisodiy va amaliy samaradorligi borasida turli bahs-munozaralar davom etmoqda.

Source: www.aljazeera.com