Germaniya poytaxtidagi Jeyms-Simon-Galerie muzeyi dunyo tarixini tubdan o‘zgartirib yuborgan shaxs — Chingizxon va uning vorislarining merosiga bag‘ishlangan keng ko‘lamli ko‘rgazmaga tayyorgarlik ko‘rmoqda. "Chingizxon va mo‘g‘urlar dunyosi" deb nomlangan ushbu ekspozitsiya mo‘g‘urlar hukmronligi avj olgan 1250–1350 yillardagi "Mo‘g‘ullar asri"ni ochib beradi va uning zamonaviy Yevropa rejimlarining tarixiy xotirasidagi o‘rnini qayta ko‘rib chiqadi.

Ko‘rgazma loyihasi direktori Mattias Vemxofning so‘zlariga ko‘ra, bu davr bugungi kunda ham o‘ta dolzarb bo‘lib qolmoqda, chunki u barqaror tuzilmalar qanchalik tez qulashi va butun geografik landshaftlar qanday o‘zgarib ketishini yaqqol ko‘rsatadi. Uning da'vo qilishicha, agar Chingizxon bo‘lmaganida, bashariyat tarixi mutlaqo o‘zgacha yo‘ldan borgan bo‘lardi, chunki davrning ko‘p qirralari aynan shu hukmdor shaxsi bilan chambarchas bog‘liqdir.

Taxminan 1162 yilda Temuchin nomi bilan tug‘ilgan bo‘lajak sarkarda yoshligidan og‘ir sinovlarni boshdan kechirib, mo‘g‘ur dashtlarini birlashtirishga muvaffaq bo‘ldi. Tarixiy ma'lumotlarga ko‘ra, uning imperiyasi cho‘qqiga chiqqan davrda 24 million kvadrat kilometr hududni egallab, Xitoydan tortib Sharqiy Yevropa va Yaqin Sharqqa qadar cho‘zilgan va Yerdagi quruqlikning 16 foizidan ortig‘ini tashkil etgan.

Hukmronlik davrida bir qator ulkan islohotlar amalga oshirildi: sarkardalar kelib chiqishiga qarab emas, balki shaxsiy mahorati, intizomi va sadoqatiga ko‘ra rag‘batlantirildi, yozuv tizimi joriy etildi va yagona qonunchilik hamda qog‘oz pul muomalasi yo‘lga qo‘yildi. Shu bilan birga, Vemxof mo‘g‘ur yurishlari misli ko‘rilmagan shafqatsizliklar, millionlab insonlarning qirg‘in qilinishi va ayollarga nisbatan zo‘ravonliklar bilan kechganini ham alohida ta'kidlaydi.

Source: www.dw.com