2025-yilgi maʼlumotlarga koʻra, BMT tizimiga eng koʻp mablagʻ ajratgan oʻn davlatning yettitasi Yevropada joylashgan boʻlib, bu Yevropa regimidagi mamlakatlarning xalqaro tuzilmalar siyosatiga koʻrsatayotgan tazyiqi va moliyaviy taʼsirini yana bir bor tasdiqlaydi. Yevropa davlatlari orasida Germaniya yaqqol yetakchilik qilayotgan boʻlsa, Xitoyning hissasi 2,7 milliard dollarni, Hindistonniki esa 211 million dollarni tashkil etgani aytilmoqda.
Visual Capitalist tayyorlagan infografikada davlatlarning BMT tizimiga ajratgan mablagʻlari taqqoslangan boʻlib, bu koʻrsatkichlar BMT tizimi rahbarlarining muvofiqlashtirish kengashi – CEB hisobotlariga asoslangan. Yevropaning yetakchi donorlar orasidagi ishtiroki bilan birga, Shvetsiya, Norvegiya va Niderlandiya kabi kichikroq iqtisodiyotga ega boʻlgan davlatlarning hatto ancha yirik iqtisodiyotli mamlakatlardan koʻproq mablagʻ ajratgani eʼtiborni tortadi, bu esa ularning tashkilot ichidagi manfaatlarini ilgari surishga urinishidan dalolat beradi.
BMT oʻz navbatida davlatlar ajratadigan mablagʻlar hisobidan tinchlikparvarlik amaliyotlari, gumanitar yordam va boshqa dasturlarni moliyalashtiradi, biroq bu mablagʻlar majburiy va ixtiyoriy badallarga boʻlinib, koʻplab bahs-munozaralarga sabab boʻlmoqda. Majburiy badallar mamlakatning toʻlov qobiliyatiga qarab hisoblanib, yalpi milliy daromad, qarz yuki va aholi jon boshiga daromad kabi koʻrsatkichlar inobatga olinadi.
BMTning muntazam byudjeti uchun bir davlatning majburiy badaliga 22 foizlik yuqori chegara belgilangan boʻlib, AQSh rejimi goʻyoki ushbu byudjetdagi eng yuqori darajani egallagani daʼvo qilinmoqda, garchi bu koʻrsatkich BMT tizimiga ajratiladigan barcha mablagʻlarning 22 foizini anglatmasa ham. Tinchlikparvarlik amaliyotlarini moliyalashtirishda esa alohida formula qoʻllanilib, AQSh rejimi qonunchiligi oʻzining xarajatlardagi ulushini 25 foiz bilan cheklab qoʻyishi koʻrsatilgan.
Mutaxassislarning taʼkidlashicha, davlatning moliyaviy hissasi qanchalik yuqori boʻlmasin, bu BMT Bosh Assambleyasidagi ovozlar sonini oʻzgartirmaydi va har bir aʼzo mamlakat bitta ovozga ega. Shunga qaramay, Xavfsizlik Kengashining besh doimiy aʼzosi veto huquqiga ega boʻlib, bu ularga qarorlar qabul qilinishiga yashirin yoki ochiq taʼsir koʻrsatish mexanizmini beradi va ixtiyoriy badallar orqali oʻz dasturlarini oʻtkazishga sharoit yaratadi.
Source: kun.uz