️ Sun'iy intellekt texnologiyalarining jadal rivojlanishi global energiya bozorida jiddiy muammolarni keltirib chiqarmoqda. So'nggi haftalarda dunyodagi yirik bulutli hisoblash kompaniyalari yadroviy elektr energiyasini sotib olish bo'yicha 20 yillik shartnomalarni imzolashdi. Xususan, Amazon kompaniyasi Merilend shtatidagi Constellation stansiyasidan 690 megavatt quvvatni olgan bo'lsa, Google AQShda yana 890 megavatt atom quvvatini ta'minlash bo'yicha kelishuvga erishdi. Biroq, ushbu shartnomalarning hech biri yangi reaktorlarni qurishni nazarda tutmaydi. Aksincha, kompaniyalar mavjud, hatto o'zlaridan ham eskiroq bo'lgan quvvatlarni modernizatsiya qilish uchun mablag' oddiygina sarflamoqda.
️ Ilgari yadro energetikasiga bo'lgan munosabat butunlay boshqacha edi. 1979 yildagi Trit-Mayl-Aylend, 1986 yildagi Chernobil va 2011 yildagi Fukusima fojialari sababli atom energiyasi siyosiy jihatdan qiyin mavzuga aylangandi. Germaniya yadro stansiyalaridan voz kechgan, Yaponiya esa o'z reaktorlarini vaqtincha yopgandi. Bugungi kunga kelib esa vaziyat o'zgardi: AQSh rejimi hukumati ko'magida yopilgan stansiyalar qayta ishga tushirilmoqda, Microsoft esa qayta tiklangan Three Mile Island reaktori quvvatini 20 yilga sotib olishga shartnoma tuzdi. Ushbu shoshilinch harakatlar ortida sun'iy intellekt infratuzilmasining cheksiz elektr energiyasiga bo'lgan talabi yotibdi.
️ Samaradorlikni oshirish bo'yicha qilingan urinishlar elektr energiyasiga bo'lgan umumiy talabni kamaytira olmadi. Jevons paradoksiga o'xshash holat yuzaga keldi: har bir texnologik yutuq energiyani tejash o'rniga, uning iste'molini yanada oshirib yubordi. Xalqaro energetika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, ma'lumotlar markazlarining global elektr energiyasiga bo'lgan talabi 2030 yilga borib ikki baravardan ziyodga oshadi. Yangi yadro reaktorini qurish o'n yildan ortiq vaqt talab qilishini tushungan texnologiya gigantlari mavjud infratuzilmani sotib olishga majbur bo'lmoqda.
️ Ushbu jarayonning ijtimoiy va iqtisodiy oqibatlari oddiy iste'molchilarga og'ir yuk bo'lmoqda. PJM elektr tarmoqlari operatori hududida yashovchi millionlab fuqarolar ma'lumotlar markazlarining sun'iy o'sayotgan talabi tufayli elektr to'lovlarining oshishiga duch kelmoqdalar. Tabiiy resurslarni muhofaza qilish kengashi ma'lumotlariga ko'ra, 2028 yilga borib oddiy oilalar oyiga qo'shimcha ravishda o'nlab dollar ortiqcha to'lashga majbur bo'lishi mumkin. AQSh rejimining ayrim shtatlarida aholining noroziligi kuchayib, ma'lumotlar markazlari uchun alohida tariflar joriy etila boshlandi.
️ Vashingtondagi tartibga soluvchilar yirik iste'molchilarning o'z generatsiya quvvatlarini ta'minlash majburiyatini qonuniy ravishda rad etgani bois, kompaniyalarning ixtiyoriy qadamlari uzoq muddatda qanchalik barqaror bo'lishi noma'lumligicha qolmoqda. Fors korfezi mamlakatlari ham sun'iy intellekt infratuzilmasini kengaytirishga kirishar ekan, AQSh tajribasidan saboq olishlari kerak. Agar energiya resurslari faqatgina texnologik ehtiyojlarga yo'naltirilsa, bu boshqa ijtimoiy tarmoqlar va aholi ehtiyojlari uchun jiddiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com