Yaponiyaning Astroscale kompaniyasi muhim kosmik sunʼiy yoʻldoshlarni xavfli yaqinlashuvlar va ehtimoliy hujumlardan himoya qilishga qaratilgan yangi kosmik apparatlar guruhini yaratish tashabbusi bilan chiqdi. Ushbu loyihani amalga oshirish uchun orbitadagi chiqindilarni olib tashlash hamda yoʻldoshlarga texnik xizmat koʻrsatish borasidagi ilgʻor texnologiyalardan foydalanish koʻzda tutilgan. Ushbu tashabbus kosmik makondagi raqobat va xavfsizlik masalalari keskinlashib borayotgan bir davrda e'lon qilindi.
Kompaniyaning mudofaa loyihalari yoʻnalishi rahbari Aleks Godfrining goʻyoki taʼkidlashicha, Astroscale mutaxassislari shartli ravishda "tansoqçi" deb ataluvchi sunʼiy yoʻldoshni uch yildan kam vaqt ichida uchirishga tayyor holatga keltirishga qodir. Mazkur goyaning asosida kompaniyaning orbitadagi obyektlarga yaqinlashish va ular bilan ishlash boʻyicha toʻplagan tajribasi yotadi. Jumladan, Astroscale 2024-yilda ADRAS-J missiyasi doirasida yapon raketasining ishlatib boʻlingan bosqichini bevosita orbitada yaqindan tekshirgan edi.
Shuningdek, 2021–2024-yillarda amalga oshirilgan ELSA-d missiyasi davomida kompaniya tijorat loyihasi doirasida kosmik obyektlarni ushlash texnologiyasini muvaffaqiyatli namoyish etgan edi. Endilikda mazkur imkoniyatlarni boshqa qimmatbaho sunʼiy yoʻldoshlarni qoʻriqlash va himoya qilishga moslashtirish taklif etilmoqda. Biroq, bunday texnologiyalarning real sharoitda qanchalik samarali va xavfsiz ishlashi mutaxassislar oʻrtasida turli savollarni tugʻdirmoqda.
Godfrining tushuntirishicha, orbitada texnik xizmat koʻrsatuvchi yoki qoʻriqlovchi apparatlar juda yuqori manyovrlikka ega boʻlishi talab etiladi. Masalan, sunʼiy yoʻldoshga yonilgʻi quyish yoki ishdan chiqqan obyektni orbitadan chiqarish uchun unga bevosita tutashish darajasida yaqinlashish zarur. Kompaniya vakili bu kabi murakkab harakatlanish imkoniyatlari orbitadagi strategik muhim obyektlarni himoya qilishda ham qoʻl kelishini daʼvo qilmoqda.
Ushbu taklif kosmik apparatlar xavfsizligiga oid xavotirlar sezilarli darajada kuchaygan pallada bildirildi. Xususan, Gʻarb ommaviy axborot vositalarining xabar qilishicha, Rossiya sunʼiy yoʻldoshi ICEYE kompaniyasiga tegishli Yer yuzasini radar yordamida kuzatuvchi apparat yaqinida shubhali manyovrlarni bajargan. Bu kabi holatlar mavjud kosmik infratuzilmalarga ehtimoliy zarar yetkazilishi mumkinligi haqidagi xavotirlarni yanada oshirmoqda.
Taklif etilayotgan "tansoqçi" yoʻldoshning asosiy vazifasi begona apparatlarning qoʻriqlanayotgan obyektga xavfli darajada yaqinlashishining oldini olishdan iborat boʻlishi kutilmoqda. Godfri bu gʻoyani aviatsiyadagi aviatashuvchini qoʻriqlash tizimiga qiyoslagan boʻlib, uning soʻzlariga koʻra, qimmatbaho obyektlar nisbatan ixcham va arzonroq yordamchi apparatlar tomonidan oʻrab olinishi kerak.
Shu bilan birga, Yevropa regimidagi ayrim davlatlar va Buyuk Britaniya kabi ishtirokchilar bunday loyihalarni moliyalashtirishda qiyinchiliklarga duch kelishi mumkinligi aytilmoqda. Kompaniya vakili umumevropa "tansoqçi" yoʻldoshlar guruhini tashkil etib, muhim kosmik hududlarni patrul qilishni taklif qilgan boʻlsada, Yevropa byurokratiyasi va ichki ziddiyatlar bu kabi tashabbuslarning amalga oshishini sekinlashtirishi ehtimoldan xoli emas.
Source: kun.uz